US-Iran Peace Talks:અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા સૈન્ય તણાવ અને યુદ્ધની પરિસ્થિતિને થાળે પાડવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રાજદ્વારી પ્રયાસો ઝડપી બન્યા છે. બંને દેશો વચ્ચે યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે એક વિશેષ શાંતિ સમજૂતીનો 8 શરતો ધરાવતો મુસદ્દો (ડ્રાફ્ટ) તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. સાઉદી અરેબિયાના જાણીતા અખબાર અલ અરબિયા દ્વારા આ ગુપ્ત સમજૂતીની શરતો જાહેર કરવામાં આવી છે. આ તરફ અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાન સાથે વાતચીતના દ્વાર ખુલ્લા છે, પરંતુ વોશિંગ્ટનને કોઈ પણ પ્રકારની ઉતાવળ નથી. ટ્રમ્પના મતે ઈરાન હાલમાં આર્થિક અને રાજકીય સ્તરે ઘણી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યું છે, જેના કારણે તે ચર્ચા માટે તૈયાર થયું છે.
પાકિસ્તાની આર્મી ચીફની ઈરાન મુલાકાત: મધ્યસ્થી તરીકે મહત્વની ભૂમિકા
આ સમગ્ર શાંતિ પ્રક્રિયામાં પાકિસ્તાન મુખ્ય મધ્યસ્થી તરીકે મહત્વનો ભાગ ભજવી રહ્યું છે. પાકિસ્તાનના આર્મી ચીફ ફીલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીરે આ જ મહિનામાં બે વખત ઈરાનની મહત્વપૂર્ણ મુલાકાત લીધી છે. સેનાના પ્રવક્તા ચૌધરીએ આ મુલાકાતોને અત્યંત સકારાત્મક ગણાવી છે અને સંકેત આપ્યા છે કે બેકચેનલ ડિપ્લોમસી સફળતાપૂર્વક આગળ વધી રહી છે. જો બંને દેશો વચ્ચે વાટાઘાટો સકારાત્મક રહે તો કતારની રાજધાની દોહા ખાતે અમેરિકા અને ઈરાનના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે સીધી ચર્ચા યોજવામાં આવશે, જેમાં અમેરિકા પોતે આ કરારના અમલીકરણ માટે મુખ્ય ગેરંટર બનશે.
શાંતિ સમજૂતીની મુખ્ય શરતો: પરમાણુ કાર્યક્રમ અને આર્થિક પાબંદીઓ
સામે આવેલા 8 શરતોના ડ્રાફ્ટમાં મુખ્યત્વે પરમાણુ ઉર્જા, દરિયાઈ વેપાર અને આર્થિક પ્રતિબંધો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. ડ્રાફ્ટ મુજબ, ઈરાને પોતાના સંવર્ધિત (એનરિચ) યુરેનિયમનો જથ્થો કોઈ ત્રીજા દેશમાં ટ્રાન્સફર કરવાનો રહેશે અથવા યુરેનિયમ સંવર્ધનનું સ્તર ઘટાડવું પડશે. તેના બદલામાં અમેરિકા ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા કડક આર્થિક પાબંદીઓ, ઘેરાબંધી અને પ્રતિબંધોમાં તબક્કાવાર રાહત આપશે. આ પગલાંથી ઈરાનની આર્થિક સ્થિતિમાં સુધારો થવાની શક્યતા છે, જે આ શાંતિ વાર્તાનો સૌથી મહત્વનો પાયો માનવામાં આવે છે.
હોર્મુઝની ખાડી ખોલવા અને વેપારી જહાજોની સુરક્ષા પર સંમતિ
યુદ્ધના કારણે વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગ ગણાતા હોર્મુઝની ખાડીમાં સુરક્ષા જોખમાઈ હતી. શાંતિ સમજૂતીના ડ્રાફ્ટ મુજબ, બંને પક્ષો વચ્ચે અંતિમ સહમતી સાધવામાં આવ્યાના સાત દિવસની અંદર હોર્મુઝની ખાડીમાં વ્યાવસાયિક અને વેપારી જહાજોની અવરજવર પુનઃ શરૂ કરી દેવામાં આવશે. આ નિર્ણયથી વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર ફરી એકવાર સુગમ બનશે. દરિયાઈ સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે બંને દેશો ચોક્કસ નિયમોનું પાલન કરવા સંમત થયા છે.
સ્વતંત્ર તપાસ વ્યવસ્થા અને ભવિષ્યમાં ઉલ્લંઘન રોકવાની યોજના
સમજૂતી માત્ર કાગળ પર ન રહી જાય તે માટે એક મજબૂત સ્વતંત્ર ચકાસણી વ્યવસ્થા (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ વેરિફિકેશન સિસ્ટમ) ઊભી કરવામાં આવશે. કોઈ પણ પક્ષને સ્વતંત્ર તપાસ વગર કોઈ મોટી છૂટ આપવામાં આવશે નહીં. દરેક તબક્કાના અમલીકરણ પછી બંને દેશોની પ્રતિબદ્ધતાઓનું ગંભીરતાથી મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, ભવિષ્યમાં આ કરારના ઉલ્લંઘન અથવા અમલમાં વિલંબને કારણે ફરીથી સૈન્ય તણાવ ઊભો ન થાય તે માટે મધ્યસ્થી દેશો અને ગેરંટર દેશોની મદદથી ખાસ મોનિટરિંગ કમિટી બનાવવામાં આવશે.
