Supreme Court Conversion Reservation Judgment 2026: સુપ્રીમ કોર્ટે ધર્મ પરિવર્તન અને જાતિ આધારિત અનામતના લાભો અંગે મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક ચુકાદો સંભળાવ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે, હિન્દુ સામાજિક વ્યવસ્થા હેઠળ પછાત વર્ગ અથવા અનુસૂચિત જાતિ સાથે સંકળાયેલી કોઈપણ વ્યક્તિ જો બીજો ધર્મ અપનાવે છે, તો તેને તે જ જૂની જાતિના આધારે અનામતનો લાભ મળી શકે નહીં. સર્વોચ્ચ અદાલતના ચુકાદા અનુસાર હિન્દુ જાતિ વ્યવસ્થા હેઠળ વ્યક્તિની સામાજિક પછાતપણાની સ્થિતિ ધર્મ પરિવર્તન કર્યા પછી આપોઆપ નવા ધર્મમાં ટ્રાન્સફર કે સ્થાનાંતરિત થતી નથી.
મદ્રાસ હાઈકોર્ટના ચુકાદાને સુપ્રીમ કોર્ટે રાખ્યો અકબંધ
સુપ્રીમ કોર્ટે મદ્રાસ હાઈકોર્ટના એ આદેશને સંપૂર્ણપણે અકબંધ રાખ્યો છે, જેમાં તમિલનાડુ સરકારના એ નિર્ણયને રદ કરવામાં આવ્યો હતો કે, જેમાં ધર્મ પરિવર્તન કરીને મુસ્લિમ બનેલા લોકોને 'પછાત વર્ગ મુસ્લિમ' ગણીને અનામત આપવાની જોગવાઈ કરાઈ હતી. સર્વોચ્ચ અદાલતે બંધારણીય સિદ્ધાંતોને આધારે ધર્માંતરિત લોકો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીને ફગાવી દીધી હતી. આ નિર્ણયથી ધર્મ બદલ્યા પછી પણ અનામતના લાભો ચાલુ રાખવાની માગણી કરતા લોકોને મોટો ઝટકો લાગ્યો છે.
જસ્ટિસ પ્રશાંત કુમાર મિશ્રા અને જસ્ટિસ શ્રી ચંદ્રશેખરની બેંચનો આદેશ
અંગ્રેજી ન્યૂઝ પોર્ટલ 'બાર એન્ડ બેન્ચ' ના અહેવાલ મુજબ, સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસ પ્રશાંત કુમાર મિશ્રા અને જસ્ટિસ શ્રી ચંદ્રશેખરની પીઠે આ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય સંભળાવ્યો હતો. બેંચે પોતાના આદેશમાં ટાંક્યું હતું કે, જે વ્યક્તિ હિન્દુ સામાજિક વ્યવસ્થામાંથી નીકળીને કોઈ ગેર-હિન્દુ (અન્ય) સામાજિક વ્યવસ્થામાં જતી રહે છે, તે ધર્મ પરિવર્તન પહેલાની પોતાની સામાજિક પછાતપણાની સ્થિતિના આધારે બંધારણના અનુચ્છેદ 16(4) હેઠળ મળતા વિશેષ કલ્યાણકારી લાભોનો દાવો કરી શકે નહીં. જૂની સામાજિક વ્યવસ્થામાં ભોગવેલું પછાતપણું નવા ધર્મમાં આપોઆપ અમલી બનતું નથી.
બંધારણ (અનુસૂચિત જાતિ) આદેશ, 1950નો સંદર્ભ
સર્વોચ્ચ અદાલતે પોતાના ચુકાદામાં બંધારણ (અનુસૂચિત જાતિ) આદેશ, ૧૯૫૦ ના પેરા-૩ નો સ્પષ્ટ સંદર્ભ આપ્યો હતો. કોર્ટે ઉમેર્યું કે આ આદેશ અનુસાર, જે વ્યક્તિ હિન્દુ, સિખ અથવા બૌદ્ધ ધર્મ સિવાયના કોઈ અન્ય ધર્મને માને છે, તેને અનુસૂચિત જાતિ (SC) ના સભ્ય તરીકે ગણવામાં આવી શકે નહીં. તેથી જો કોઈ વ્યક્તિ આ માન્ય ત્રણ ધર્મો સિવાયનો કોઈ ધર્મ અપનાવે છે, તો તે પોતાની પૂર્વ જાતિ સાથે જોડાયેલું અનુસૂચિત જાતિનું બંધારણીય સ્થાન ગુમાવે છે અને અનુચ્છેદ 16(4) હેઠળ પછાત વર્ગ માટે મળતા વિશેષ લાભો પણ મેળવી શકતી નથી.
સામાજિક પછાતપણું અને ધર્માંતરણ અંગે કાનૂની અસરો
ભારતમાં અનામત પ્રણાલીનો મુખ્ય આધાર ઐતિહાસિક અને સામાજિક અસ્પૃશ્યતા તથા પછાતપણું રહ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયથી સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે, જે ધર્મોમાં જાતિ પ્રથા અથવા અસ્પૃશ્યતાની વ્યવસ્થા માનવામાં આવતી નથી, ત્યાં હિન્દુ ધર્મમાંથી ધર્માંતરણ કરનાર વ્યક્તિ અનામતનો કાનૂની દાવો કરી શકશે નહીં. આ ચુકાદો ભવિષ્યમાં રાજ્ય સરકારો દ્વારા ધર્માંતરિત જૂથોને અનામત આપવાની નીતિઓ પર વ્યાપક કાનૂની અને બંધારણીય અસર પાડશે.
