Supreme Court of India OBC caste census: દેશમાં આગામી વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયા દરમિયાન અન્ય પછાત વર્ગ એટલે કે OBC સમુદાયની વિવિધ જાતિઓને કઈ રીતે સૂચિબદ્ધ કરવી તે અંગે દાખલ કરવામાં આવેલી એક મહત્વપૂર્ણ અરજીનો સુપ્રીમ કોર્ટે આખરે નિકાલ કર્યો છે. આ જાહેર હિતની અરજી 'ઓબીસી ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયા' દ્વારા સર્વોચ્ચ અદાલતમાં દાખલ કરવામાં આવી હતી. અરજીમાં મુખ્ય માંગણી કરવામાં આવી હતી કે ચાલુ ડિજિટલ કે ઓનલાઇન સેન્સસ ફોર્મમાં OBC જાતિઓની સ્પષ્ટ યાદી એક 'ડ્રોપ-ડાઉન મેનુ'ના રૂપમાં ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે, જેથી તમામ પછાત જાતિઓની અલગ અને ચોક્કસ ગણતરી થઈ શકે.
'આ નીતિગત નિર્ણય છે, સરકાર જ વિચાર કરી શકે': સુપ્રીમ કોર્ટ
બુધવારે આ કેસની સુનાવણી દરમિયાન મુખ્ય ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્ય બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનની વિશેષ ખંડપીઠે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે વસ્તી ગણતરીના ફોર્મનું માળખું કેવું રાખવું તે સંપૂર્ણપણે સરકારના વહીવટી અને નીતિગત નિર્ણયનો વિષય છે. ન્યાયાલય આવા કારોબારી નિર્ણયોમાં સીધો હસ્તક્ષેપ કરી શકે નહીં અને આ બાબતે ફક્ત કેન્દ્ર સરકાર જ આખરી નિર્ણય લઈ શકે છે. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે અરજદારોને સંપૂર્ણ રાહત આપતા એ છૂટ આપી છે કે તેઓ પોતાની આ ચોક્કસ માંગણીઓ સંદર્ભે ભારતના સેન્સસ રજિસ્ટ્રાર જનરલ સમક્ષ ઔપચારિક રજૂઆત કરી શકે છે.
અરજદારોની મુખ્ય દલીલો
સુપ્રીમ કોર્ટમાં ફેડરેશન વતી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ અંજની અય્યંગરે દલીલ કરી હતી કે, અરજદારો દેશના પછાત વર્ગમાંથી આવે છે. તેમણે ડિજિટલ વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયામાં OBC સમુદાયની પેટા-જાતિઓ માટે ડ્રોપ-ડાઉન લિસ્ટ આપવાની માંગણી વહીવટી તંત્ર સમક્ષ મૂકી હતી. અરજીમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે વસ્તી ગણતરી ફોર્મના શેડ્યુલના કોલમ નંબર 10માં અનુસૂચિત જાતિ (SC), અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) અને અન્ય જાતિઓ સંબંધિત વિગતો માંગવામાં આવે છે પરંતુ, વિટંબણા એ છે કે SC અને ST સિવાયના અન્ય તમામ લોકો માટે જાતિ નોંધવા માટે માત્ર એક 'ઓપન ટેક્સ્ટ ફિલ્ડ' આપવામાં આવ્યું છે, જેમાં નાગરિકોએ પોતાની જાતિનું નામ જાતે લખવું પડે છે.
2011ની સામાજિક-આર્થિક વસ્તી ગણતરીનો અપાયો હવાલો
અરજદારોએ અદાલતમાં દલીલ કરી હતી કે, જાતે લખવાની સિસ્ટમથી સ્પેલિંગમાં ભૂલો અને અસ્પષ્ટતા સર્જાય છે, જેના કારણે સાચો ડેટા એકત્રિત કરવો મુશ્કેલ બને છે. તેમણે 2011ની વસ્તી ગણતરીનો સંદર્ભ આપતાં જણાવ્યું હતું કે જેમ SC અને ST જાતિઓ માટે અગાઉથી નક્કી કરેલી માન્ય યાદીનું ડ્રોપ-ડાઉન મેનુ ઉપલબ્ધ હતું, તે જ રીતે OBC માટે પણ ડિજિટલ ફોર્મમાં ડ્રોપ-ડાઉન વિકલ્પ આપવો જોઈએ. આ પદ્ધતિ અપનાવવાથી દેશભરની વિવિધ પછાત જાતિઓનું સચોટ અને પારદર્શક વર્ગીકરણ થઈ શકશે.
વિશેષ અને વધારાની માહિતી
ડિજિટલ વસ્તી ગણતરીનું મહત્વ: ભારતના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત વસ્તી ગણતરીની કામગીરી મોબાઇલ એપ્લિકેશન અને સેલ્ફ-એન્યુમરેશન પોર્ટલ દ્વારા ડિજિટલ રીતે કરવામાં આવી રહી છે.
જાતિ આધારિત ગણતરીનો વિવાદ: દેશભરમાં જાતિગત વસ્તી ગણતરીની માંગ લાંબા સમયથી રાજકીય ચર્ચાનો કેન્દ્રબિંદુ રહી છે. સરકારી કલ્યાણકારી યોજનાઓ અને અનામતના યોગ્ય વિતરણ માટે OBCનો વાસ્તવિક ડેટા જરૂરી હોવાની માંગણીઓ વિવિધ સંગઠનો દ્વારા વારંવાર કરવામાં આવી રહી છે.
