Who is Amarjeet Sada?: સામાન્ય રીતે બાળપણને નિર્દોષતા, રમતો અને હસીખુશીના સમય તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પરંતુ બિહારના બેગુસરાય સાથે જોડાયેલો અમરજીત સદાનો કિસ્સો આ માન્યતાને હચમચાવી નાખે છે. અહેવાલો અનુસાર, વર્ષ 2006થી 2007 દરમિયાન માત્ર 7થી 8 વર્ષની ઉંમરે અમરજીતનું નામ ત્રણ નાનાં બાળકોની હત્યાના કેસમાં સામે આવ્યું હતું. આ કેસે સમગ્ર દેશમાં ચકચાર મચાવી હતી. સૌથી ચોંકાવનારી વાત એ હતી કે મૃતકોમાં તેની પોતાની નાની બહેન અને પરિવારની એક બાળકીનો પણ સમાવેશ થતો હતો. આ ઘટનાએ માત્ર પોલીસ અને કાયદાકીય વ્યવસ્થાને જ નહીં, પરંતુ બાળમાનસ, હિંસક વર્તન અને બાળકોના ઉછેરને લઈને પણ ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા હતા.
કોણ છે અમરજીત સદા?
અમરજીત સદાનો જન્મ 1998માં બિહારના બેગુસરાય જિલ્લામાં થયો હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. બાળપણમાં જ તેના પર ત્રણ બાળકોની હત્યા કરવાનો આરોપ લાગ્યો હતો. આ કેસોમાં પ્રથમ બે ઘટનાઓ તેના પરિવાર સાથે જોડાયેલી હતી, જ્યારે ત્રીજી ઘટના ગામની છ મહિનાની બાળકી ખુશ્બૂ સાથે સંબંધિત હતી. આરોપો સામે આવ્યા ત્યારે અમરજીતની ઉંમર ખૂબ જ ઓછી હતી. આ જ કારણથી આ કેસે દેશભરમાં લોકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. જોકે, તેને ‘વિશ્વનો સૌથી નાનો સિરિયલ કિલર’ કહેવામાં આવે છે તેવા દાવાઓને સાવચેતીથી સમજવા જરૂરી છે, કારણ કે આવા બિરુદ માટે કોઈ એક સર્વમાન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય કાનૂની માપદંડ નથી.
પ્રથમ બે ઘટનાઓ પરિવારની અંદર જ બની હોવાનો આરોપ
અહેવાલો અનુસાર, અમરજીત પર પ્રથમ વખત પોતાની છ વર્ષની પિતરાઈ બહેનની હત્યા કરવાનો આરોપ લાગ્યો હતો. ત્યારબાદ થોડા મહિનામાં તેની આઠ મહિનાની નાની બહેનનું પણ ગળું દબાવીને મોત નિપજાવ્યાનો આરોપ સામે આવ્યો હતો. આ કેસનો સૌથી ચોંકાવનારો પાસું એ હતું કે પરિવારના કેટલાક સભ્યોને પ્રથમ બે ઘટનાઓની જાણ હોવા છતાં તેમણે પોલીસને જાણ કરી નહોતી હોવાનું અહેવાલોમાં કહેવાયું હતું. પરિવારની અંદરની બાબત માનીને આ ઘટનાઓને છુપાવવામાં આવી હોવાનો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો હતો. બાળક દ્વારા આટલી નાની ઉંમરે કરવામાં આવેલા કથિત હિંસક કૃત્યો અને પરિવારની પ્રતિક્રિયાએ અનેક સવાલો ઊભા કર્યા હતા. ખાસ કરીને, બાળકના વર્તનમાં દેખાતા ગંભીર સંકેતોને સમયસર ઓળખવા અને યોગ્ય મદદ મેળવવાનું મહત્ત્વ આ કેસે ઉજાગર કર્યું હતું.
છ મહિનાની ખુશ્બૂની હત્યાથી ખુલ્યો મામલો
વર્ષ 2007માં અમરજીતનું નામ છ મહિનાની બાળકી ખુશ્બૂના મોતના કેસમાં સામે આવ્યું હતું. અહેવાલો અનુસાર, ખુશ્બૂની માતા ઘરનાં કામ માટે ગઈ હતી ત્યારે બાળકીને સ્થાનિક શાળાના પરિસરમાં છોડી ગઈ હતી. થોડા સમય બાદ બાળકી ગુમ થઈ ગઈ હતી. ખુશ્બૂની શોધખોળ શરૂ થતાં શંકાની સોય અમરજીત તરફ ગઈ હતી. અહેવાલો મુજબ, પૂછપરછ દરમિયાન તેણે બાળકીની હત્યા કરી હોવાનું કબૂલ્યું હતું અને ગામલોકોને તે સ્થળે લઈ ગયો હતો, જ્યાં બાળકીનો મૃતદેહ દફનાવવામાં આવ્યો હતો. આ ઘટના બાદ પોલીસ તપાસ આગળ વધી હતી અને અગાઉની બે ઘટનાઓ અંગેની માહિતી પણ ચર્ચામાં આવી હતી. આ કેસે સમગ્ર વિસ્તારમાં ભય અને આઘાતનું વાતાવરણ સર્જ્યું હતું.
પોલીસ પૂછપરછ દરમિયાન અમરજીતનું વર્તન કેમ ચર્ચામાં આવ્યું?
અમરજીત અંગેના અહેવાલોમાં પોલીસ પૂછપરછ દરમિયાન તેના શાંત દેખાવા, વારંવાર હસવા અને બિસ્કિટ માગવા જેવી બાબતોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. આ વર્ણનને કારણે લોકોમાં તેના વર્તન અંગે કુતૂહલ અને આશ્ચર્ય ફેલાયું હતું. પરંતુ અહીં એક મહત્વની વાત સમજવી જરૂરી છે: પૂછપરછ દરમિયાન કોઈ બાળક શાંત રહે, હસે કે અસામાન્ય રીતે વર્તે, એટલા આધારે તેની માનસિક સ્થિતિનું નિદાન કરી શકાય નહીં. બાળકો તણાવ, ભય, આઘાત અથવા પરિસ્થિતિને સમજવામાં અસમર્થતાને કારણે પણ જુદી જુદી પ્રતિક્રિયાઓ આપી શકે છે. અમરજીતના ચોક્કસ માનસિક મૂલ્યાંકન અંગે વિશ્વસનીય અને સંપૂર્ણ માહિતી વિના તેના વર્તનનું ચોક્કસ કારણ નક્કી કરવું યોગ્ય નથી.
શું આટલી નાની ઉંમરે બાળક ‘સાયકો’ હોઈ શકે?
અમરજીતના કેસ સાથે વારંવાર ‘સાયકો’ અથવા ‘સિરિયલ કિલર’ જેવા શબ્દો જોડવામાં આવે છે. જોકે, ‘સાયકો’ શબ્દ સામાન્ય બોલચાલમાં વપરાય છે અને તે કોઈ ચોક્કસ તબીબી નિદાન નથી. તેવી જ રીતે, માત્ર ગંભીર ગુનો કર્યો હોવાના આધારે બાળકને ‘સાયકો’ જાહેર કરી શકાય નહીં. માનસિક આરોગ્યના નિષ્ણાતો બાળકના વર્તનનું મૂલ્યાંકન કરતી વખતે તેની ઉંમર, ભાવનાત્મક વિકાસ, સહાનુભૂતિ દર્શાવવાની ક્ષમતા, વર્તનની વારંવારતા, પારિવારિક વાતાવરણ અને અન્ય પરિબળો ધ્યાનમાં લે છે. બાળકમાં સતત આક્રમકતા, અન્યને નુકસાન પહોંચાડવાની વૃત્તિ અથવા બીજાની પીડા પ્રત્યે ઉદાસીનતા જોવા મળે તો નિષ્ણાત દ્વારા યોગ્ય તપાસ જરૂરી બને છે. પરંતુ આ લક્ષણો હોવા છતાં કોઈ બાળકને આપમેળે ‘સાયકો’ કહી શકાય નહીં. ચોક્કસ નિદાન માટે પ્રશિક્ષિત માનસિક આરોગ્ય નિષ્ણાતનું મૂલ્યાંકન જરૂરી છે.
શું અમરજીતના ઉછેરને કારણે આવું બન્યું હશે?
આ પ્રશ્નનો ચોક્કસ જવાબ ઉપલબ્ધ માહિતીના આધારે આપી શકાય તેમ નથી. બાળકના વર્તન પર અનેક પરિબળોની અસર થઈ શકે છે. તેમાં પરિવારનું વાતાવરણ, બાળપણના અનુભવો, હિંસાનો સંપર્ક, ઉપેક્ષા, ભાવનાત્મક વિકાસ અને કેટલીક ન્યુરોડેવલપમેન્ટલ અથવા માનસિક આરોગ્ય સંબંધિત પરિસ્થિતિઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે. પરંતુ અમરજીતના કિસ્સામાં આમાંથી કયાં પરિબળો જવાબદાર હતાં તેની વિશ્વસનીય પુષ્ટિ વિના કોઈ એક કારણને દોષ આપવો યોગ્ય નથી. માત્ર ખરાબ ઉછેરને કારણે જ આવું બન્યું અથવા બાળક જન્મથી જ હિંસક હતો એવો નિષ્કર્ષ પણ કાઢી શકાય નહીં. બાળકોમાં અસામાન્ય અને જોખમી વર્તન દેખાય ત્યારે તેને અવગણવાને બદલે વહેલી તકે નિષ્ણાતની મદદ લેવી, બાળકની આસપાસના અન્ય બાળકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી અને જરૂરી માનસિક આરોગ્ય સહાય પૂરી પાડવી મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
કિશોર ન્યાય વ્યવસ્થા હેઠળ મોકલાયો હતો અમરજીત
અમરજીતની ઉંમર તે સમયે ખૂબ ઓછી હોવાથી તેને પુખ્ત આરોપીઓની જેલમાં રાખવાને બદલે કિશોર ન્યાય વ્યવસ્થા હેઠળ સંભાળવામાં આવ્યો હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. કેટલાક અહેવાલો અનુસાર, 2016માં 18 વર્ષની ઉંમર પૂર્ણ થયા બાદ તેને મુક્ત કરવામાં આવ્યો હતો. તેની મુક્તિ બાદ તે હાલમાં ક્યાં રહે છે અથવા તેના જીવન વિશે કોઈ વિશ્વસનીય, જાહેર માહિતી ઉપલબ્ધ છે કે નહીં તે સ્પષ્ટ નથી. તેથી તેના વર્તમાન જીવન અંગે અપ્રમાણિત દાવાઓ કરવા યોગ્ય નથી.
અમરજીત સદાનો કેસ આજે પણ અનેક સવાલો ઊભા કરે છે
અમરજીત સદાનો કિસ્સો માત્ર ગુનાની ગંભીરતાને કારણે નહીં, પરંતુ બાળપણમાં દેખાતા હિંસક વર્તનને કેવી રીતે સમજવું તે પ્રશ્નને કારણે પણ ચર્ચામાં રહ્યો છે. આ ઘટના યાદ અપાવે છે કે બાળકનું અસામાન્ય વર્તન દેખાય ત્યારે તેને માત્ર ખરાબ સ્વભાવ કહીને અવગણવું નહીં, પરંતુ પરિસ્થિતિને સમજવાનો અને યોગ્ય નિષ્ણાતની મદદ મેળવવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. સાથે જ, કોઈ બાળકને તેના વર્તનના આધારે ઉતાવળમાં માનસિક બીમારીનું લેબલ આપવું પણ યોગ્ય નથી. અમરજીતના કિસ્સામાં તેની માનસિક સ્થિતિ અને આવા કૃત્યો પાછળનાં કારણો અંગે ચોક્કસ નિષ્કર્ષ માટે વિશ્વસનીય મૂલ્યાંકનની માહિતી જરૂરી છે. આ ઘટના બાળસુરક્ષા, પરિવારની જવાબદારી અને સમયસર માનસિક આરોગ્ય સહાયના મહત્ત્વ અંગે ગંભીર વિચારણા કરવા પ્રેરે છે.
