Wholesale Inflation: દિવાળીના તહેવાર પહેલાં જ મોંઘવારીમાં વધારો નોંધાતાં સામાન્ય પરિવારોના બજેટ પર દબાણ વધી શકે છે. સપ્ટેમ્બર 2026માં જથ્થાબંધ મોંઘવારી દર વધીને 11.39% પર પહોંચી ગયો છે, જે છેલ્લા પાંચ મહિનામાં સૌથી ઊંચો આંકડો છે. સરકારે 14 ઑક્ટોબરે આ આંકડા જાહેર કર્યા હતા. ઓગસ્ટમાં જથ્થાબંધ મોંઘવારી 9.92% હતી. ખાદ્યપદાર્થો, ઈંધણ, વીજળી અને કારખાનાંમાં બનતી વસ્તુઓના ભાવમાં વધારો આ પાછળનાં મુખ્ય કારણોમાં સામેલ છે. બીજી તરફ, છૂટક મોંઘવારી પણ ઓગસ્ટના 4.82%થી વધીને સપ્ટેમ્બરમાં 5.54% થઈ છે.
સપ્ટેમ્બરમાં જથ્થાબંધ મોંઘવારી કેમ વધી?
જથ્થાબંધ ભાવ સૂચકાંક (WPI)માં વધારો થવાનો અર્થ એ છે કે વેપારીઓ વચ્ચે મોટા જથ્થામાં વેચાતી વસ્તુઓના ભાવમાં વધારો થયો છે. સપ્ટેમ્બરના આંકડા મુજબ, અનેક ક્ષેત્રોમાં મોંઘવારી વધી છે.
જથ્થાબંધ મોંઘવારી: ઓગસ્ટમાં 9.92%થી વધીને સપ્ટેમ્બરમાં 11.39% થઈ.
ખાદ્યપદાર્થો: મોંઘવારીનો દર 7.05%થી વધીને 8.66% થયો.
ઈંધણ અને વીજળી: મોંઘવારીનો દર 22.93%થી વધીને 25.85% નોંધાયો.
કાચો માલ: મોંઘવારીનો દર 7.76%થી વધીને 8.67% થયો.
મેન્યુફેક્ચર્ડ પ્રોડક્ટ્સ: મોંઘવારીનો દર 8.37%થી વધીને 9.76% થયો.
પેટ્રોલ-ડીઝલ, ક્રૂડ ઓઇલ, ગેસ, કોલસો, ખાદ્યપદાર્થો અને ટેક્સટાઇલ સહિતનાં ક્ષેત્રોમાં ભાવવધારો નોંધાયો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
રિટેલ મોંઘવારી પણ વધીને 5.54% થઈ
સામાન્ય ગ્રાહકો જે ભાવે વસ્તુઓ ખરીદે છે તેને છૂટક મોંઘવારી અથવા રિટેલ ઇન્ફ્લેશન કહેવામાં આવે છે. સપ્ટેમ્બરમાં તેનો દર વધીને 5.54% થયો, જ્યારે ઓગસ્ટમાં તે 4.82% હતો. શાકભાજી અને અન્ય ખાદ્યપદાર્થોના ભાવમાં વધારો છૂટક મોંઘવારીને અસર કરનારા પરિબળોમાં સામેલ છે. બટાકા, ડુંગળી અને ટામેટાં જેવી રોજિંદા વપરાશની વસ્તુઓ મોંઘી થવાથી ઘરખર્ચ વધી શકે છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારાની અસર પણ પરિવહન અને ઉત્પાદન ખર્ચ પર પડી શકે છે. જોકે, જથ્થાબંધ મોંઘવારીમાં થયેલો વધારો તરત જ દરેક વસ્તુના છૂટક ભાવમાં એટલા જ પ્રમાણમાં દેખાય એવું જરૂરી નથી.
₹100ની વસ્તુ ₹111.39ની થઈ ગઈ, તેનો અર્થ શું?
જથ્થાબંધ મોંઘવારીનો દર 11.39% હોવાનો સરળ અર્થ સમજીએ. જો કોઈ વસ્તુનો જથ્થાબંધ ભાવ ગયા વર્ષની સરખામણીના સમયગાળામાં ₹100 હતો, તો સમાન વસ્તુનો ભાવ સરેરાશ ગણતરી પ્રમાણે આજે ₹111.39 થઈ શકે છે. પરંતુ આ માત્ર સમજવા માટેનું ઉદાહરણ છે. દરેક વસ્તુના ભાવમાં 11.39%નો વધારો થયો હોય એવું નથી. અલગ-અલગ ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો કે ઘટાડો જુદો હોઈ શકે છે.
નવું બેઝ યર એટલે શું?
સરકાર મોંઘવારી માપવા માટે એક આધાર વર્ષ નક્કી કરે છે. ત્યારબાદ વર્તમાન ભાવોની સરખામણી તે આધાર વર્ષના ભાવો સાથે કરીને ભાવવધારાની ગણતરી કરવામાં આવે છે. આપેલી માહિતી મુજબ, સરકારે 15 જૂન 2026થી જથ્થાબંધ ભાવ સૂચકાંક માટે નવું આધાર વર્ષ 2022-23 લાગુ કર્યું છે. તેના પહેલાં 2011-12 આધાર વર્ષ હતું. આધાર વર્ષ બદલવાથી સૂચકાંકની ગણતરી અને ભાવોની સરખામણી માટેનો માપદંડ બદલાય છે. નવા આધાર વર્ષ હેઠળ સપ્ટેમ્બર 2026નો 11.39%નો દર પાંચ મહિનામાં સૌથી ઊંચો હોવાનું જણાવાયું છે. આ આંકડાને જૂની શ્રેણીના આંકડા સાથે સીધી સરખામણી કરતી વખતે આધાર વર્ષમાં થયેલા ફેરફારને ધ્યાનમાં લેવો જરૂરી છે.
જથ્થાબંધ મોંઘવારી વધે તો સામાન્ય લોકો પર શું અસર પડે?
જથ્થાબંધ ભાવ લાંબા સમય સુધી ઊંચા રહે તો ઉત્પાદકો અને વેપારીઓનો ખર્ચ વધી શકે છે. કાચો માલ, ઈંધણ, વીજળી અને પરિવહન મોંઘાં થતાં કંપનીઓને ઉત્પાદન માટે વધુ ખર્ચ કરવો પડે છે. આ વધારાનો કેટલોક બોજ ગ્રાહકો સુધી પહોંચે તો રોજિંદી વસ્તુઓના ભાવ વધી શકે છે. જોકે, કંપનીઓ ભાવવધારો ગ્રાહકો પર કેટલો નાખે છે તે બજારમાં સ્પર્ધા, માંગ, ઉત્પાદન ખર્ચ અને સરકારી કર જેવા પરિબળો પર આધારિત હોય છે.
રિટેલ અને હોલસેલ મોંઘવારી વચ્ચે શું તફાવત છે?
ભારતમાં મોંઘવારી માપવા માટે મુખ્યત્વે બે સૂચકાંકોનો ઉપયોગ થાય છે.
રિટેલ મોંઘવારી (CPI): ગ્રાહકો દ્વારા ખરીદવામાં આવતી વસ્તુઓ અને સેવાઓના ભાવમાં થયેલા ફેરફારને માપે છે. ઘરખર્ચ પર તેની સીધી અસર પડે છે.
જથ્થાબંધ મોંઘવારી (WPI): જથ્થાબંધ સ્તરે વેપારીઓ વચ્ચે વેચાતી ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં થયેલા ફેરફારને માપે છે. તેમાં ઉદ્યોગો અને ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલી વસ્તુઓનું પણ મહત્ત્વનું સ્થાન છે.
સપ્ટેમ્બરમાં બંને સૂચકાંકોમાં વધારો નોંધાયો છે. દિવાળી પહેલાં ભાવવધારાની આ સ્થિતિને કારણે પરિવારો અને વેપારીઓ બંને માટે ખર્ચનું આયોજન મહત્ત્વનું બની શકે છે.
