UPI transaction record: ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટનો ઉપયોગ સતત વધી રહ્યો છે. ઓક્ટોબર 2026માં યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) દ્વારા થતા વ્યવહારોમાં નવો રેકોર્ડ નોંધાયો છે. નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઑફ ઇન્ડિયા (NPCI)ના આંકડા અનુસાર, ઓક્ટોબરમાં UPI મારફતે કુલ ₹31.53 લાખ કરોડના વ્યવહારો થયા હતા. આ સાથે પ્રથમ વખત UPIનું સરેરાશ દૈનિક ટ્રાન્ઝેક્શન મૂલ્ય ₹1 લાખ કરોડને પાર થયું છે. તહેવારોની ખરીદી અને ડિજિટલ પેમેન્ટના વધતા ઉપયોગને આ વૃદ્ધિ પાછળનાં મુખ્ય કારણોમાં ગણવામાં આવે છે.
ઓક્ટોબરમાં ₹31.53 લાખ કરોડના વ્યવહારો
NPCIના આંકડા પ્રમાણે, ઓક્ટોબરમાં UPI દ્વારા કુલ 25.47 અબજ એટલે કે 2,547 કરોડ વ્યવહારો થયા હતા. આ વ્યવહારોનું કુલ મૂલ્ય ₹31.53 લાખ કરોડ રહ્યું હતું. ઓક્ટોબરમાં 31 દિવસ હોવાથી દૈનિક સરેરાશ ગણતાં દરરોજ આશરે 82.2 કરોડ ટ્રાન્ઝેક્શન થયા હતા. જ્યારે દૈનિક વ્યવહારોનું સરેરાશ મૂલ્ય આશરે ₹1.017 લાખ કરોડ એટલે કે ₹1,01,700 કરોડથી વધુ રહ્યું હતું. આ અગાઉ સપ્ટેમ્બર 2026માં UPI મારફતે ₹29.37 લાખ કરોડના વ્યવહારો થયા હતા. તે સમયે સરેરાશ દૈનિક ટ્રાન્ઝેક્શન મૂલ્ય આશરે ₹97,913 કરોડ હતું. આમ, ઓક્ટોબરમાં પ્રથમ વખત દૈનિક સરેરાશ વ્યવહારનું મૂલ્ય ₹1 લાખ કરોડના આંકડાને વટાવી ગયું છે.
ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યામાં પણ નવો રેકોર્ડ
ઓક્ટોબરમાં માત્ર વ્યવહારોનું મૂલ્ય જ નહીં, પરંતુ ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યામાં પણ વધારો નોંધાયો હતો. સપ્ટેમ્બરમાં UPI મારફતે આશરે 2,407 કરોડ વ્યવહારો થયા હતા, જે ઓક્ટોબરમાં વધીને 2,547 કરોડ થયા છે. આ રીતે એક મહિનામાં વ્યવહારોની સંખ્યામાં આશરે 5.8 ટકાનો વધારો થયો છે. ગયા વર્ષની સરખામણીએ પણ UPIનો ઉપયોગ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે. ઓક્ટોબર 2025ની સરખામણીએ આ વર્ષે ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યામાં આશરે 23 ટકા અને કુલ વ્યવહાર મૂલ્યમાં આશરે 16 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે.
તહેવારોની ખરીદીએ ડિજિટલ પેમેન્ટને વેગ આપ્યો
ઓક્ટોબર મહિનો તહેવારો અને ખરીદીની દૃષ્ટિએ મહત્ત્વપૂર્ણ રહ્યો હતો. નવરાત્રિ, દશેરા અને દિવાળીની ખરીદીની તૈયારીઓ દરમિયાન કપડાં, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ઘરવખરી, વાહનો અને અન્ય વસ્તુઓની ખરીદીમાં વધારો થયો હતો. આ સમયગાળામાં દુકાનો, મોલ, ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ અને નાના વેપારીઓ પાસે UPI દ્વારા ચુકવણીનો ઉપયોગ વધ્યો હતો. આ ઉપરાંત, મોબાઇલ પેમેન્ટની સરળતા, QR કોડની વધતી ઉપલબ્ધતા અને નાના વેપારીઓ દ્વારા ડિજિટલ ચુકવણી સ્વીકારવાની વ્યવસ્થાને કારણે UPIનો વ્યાપ સતત વિસ્તરી રહ્યો છે. જોકે, ઓક્ટોબરના રેકોર્ડમાં તહેવારોની અસર કેટલી રહી તેનો અલગ સત્તાવાર આંકડો ઉપલબ્ધ નથી.
UPI વ્યવહારો પર MDR ચાર્જની ચર્ચા
UPIમાં આ નવો રેકોર્ડ એવા સમયે નોંધાયો છે, જ્યારે પસંદગીના મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લાગુ કરવાની ચર્ચા ચાલી રહી છે. NPCIએ 13 ઑક્ટોબરે જાહેર કર્યું હતું કે પસંદગીના વ્યક્તિથી વેપારીને થતા (P2M) UPI વ્યવહારો પર MDR લાગુ કરવાની તારીખ દિવાળી પછી નક્કી કરવામાં આવશે. અગાઉ આ ચાર્જ 15 ઑક્ટોબરથી લાગુ થવાનો હતો. જાહેર કરાયેલા માળખા મુજબ, નિર્ધારિત કેટેગરીના ₹2,000થી વધુના મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન પર 0.4 ટકા MDR લાગુ કરવાની જોગવાઈ છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ પાત્ર વ્યવહારમાં ₹10,000ની ચુકવણી થાય તો 0.4 ટકા મુજબ ₹40 MDR થાય. જોકે, આ ચાર્જ વેપારી અને પેમેન્ટ વ્યવસ્થામાં સામેલ સંસ્થાઓ વચ્ચેની ફી છે; તેને ગ્રાહક પાસેથી આપમેળે વસૂલવામાં આવતો ચાર્જ માનવો નહીં. તમામ UPI વ્યવહારો પર આ દર લાગુ પડતો નથી.
સામાન્ય UPI વપરાશકર્તાઓ માટે શું બદલાશે?
પ્રસ્તાવિત MDRનો અમલ પસંદગીના મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન માટે છે. વ્યક્તિથી વ્યક્તિને થતા (P2P) UPI વ્યવહારો પર આ ચાર્જ લાગુ થતો નથી. નાણાં મંત્રાલયની સ્પષ્ટતા મુજબ, ₹2,000 સુધીના મર્ચન્ટ પેમેન્ટ અને નિર્ધારિત ઝીરો-MDR કેટેગરીના વ્યવહારો પણ ચાર્જથી મુક્ત રહેશે. તેથી સામાન્ય વ્યક્તિ દ્વારા મિત્ર કે પરિવારજનોને કરવામાં આવતી UPI ચુકવણી પર આ નિર્ણયની સીધી અસર થવાની નથી.
ડિજિટલ અર્થતંત્રમાં UPIની વધતી ભૂમિકા
ઓક્ટોબરમાં નોંધાયેલો ₹31.53 લાખ કરોડનો વ્યવહાર દર્શાવે છે કે ભારતમાં UPI રોજિંદા જીવન અને વેપારનો મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયું છે. નાના દુકાનદારોથી લઈને મોટા વેપારીઓ અને ઓનલાઇન ખરીદી સુધી ડિજિટલ ચુકવણીનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે. હવે આગામી મહિનાઓમાં તહેવારો પછી પણ આ વૃદ્ધિ જળવાઈ રહે છે કે નહીં અને MDRના નવા માળખાનો વેપારીઓ તથા પેમેન્ટ ઉદ્યોગ પર શું પ્રભાવ પડે છે તેના પર નજર રહેશે.
