UPI MDR Charge Petrol Pump Impact: કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા 2 હજારથી વધુના UPI લેન-દેન પર 0.4 ટકા સુધીનો મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (UPI MDR) લાગુ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે, જે આગામી 15 ઓક્ટોબરથી અમલી બનવા જઈ રહ્યો છે પરંતુ, આ નવો નિયમ લાગુ થાય તે પહેલા જ તેની વ્યાપક અસર બજારમાં જોવા મળી રહી છે. વેપારીઓમાં માર્જિન ઓછું થવાની ચિંતા વચ્ચે રાજસ્થાનના અલવર સહિતના અનેક વિસ્તારોમાં પેટ્રોલ પંપો અને CNG સ્ટેશનો પર "રોકડ ચૂકવણી" (Cash Payment) ને પ્રોત્સાહન આપતા પોસ્ટરો લાગી ગયા છે. પેટ્રોલ-ડીઝલ પુરાવવા આવતા ગ્રાહકોને પણ ₹2,000થી વધુનું ડિજિટલ પેમેન્ટ ન કરવા જણાવવામાં આવી રહ્યું છે.
ગ્રાહકો અને વેપારીઓમાં ગેરસમજ
પેટ્રોલ પંપ સંચાલકોના જણાવ્યા મુજબ આગામી ઓક્ટોબરથી ટેક્સની પ્રક્રિયા લાગુ થવાની હોવાથી હાલમાં તો ડિજિટલ પેમેન્ટ સ્વીકારવામાં આવી રહ્યું છે પરંતુ, લોકોમાં આ ચાર્જને લઈને ભારે ગેરસમજ પ્રવર્તી રહી છે. પેટ્રોલ પંપ પર આવતા ગ્રાહકો પણ 2 હજાર રૂપિયાથી વધુના સિંગલ ઓનલાઈન ટ્રાન્ઝેક્શનથી બચી રહ્યા છે. જો કોઈ ગ્રાહકે 2 હજારથી વધુનું ઓનલાઈન પેમેન્ટ કરવાનું હોય તો તેઓ ચાર્જથી બચવા માટે બેથી ત્રણ નાના-નાના ટ્રાન્ઝેક્શન કરીને પૈસા ટ્રાન્સફર કરી રહ્યા છે. આમ, ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમમાં એક પ્રકારની મૂંઝવણ ઊભી થઈ છે.
સામાન્ય જનતા પર આર્થિક બોજ પડવાની ભીતિ
ગ્રાહકો અને સ્થાનિક લોકોનું માનવું છે કે, જો વેપારીઓ પર કોઈ પણ પ્રકારનો ટેક્સ કે ચાર્જ લાદવામાં આવશે તો તેનો અંતિમ બોજ સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર જ પડશે. કોઈ પણ વેપારી પોતાના ખિસ્સામાંથી ટેક્સ ચૂકવતો નથી, પરંતુ તે વસ્તુઓ અને સેવાઓની કિંમતમાં વધારો કરીને ગ્રાહકો પાસેથી જ વસૂલે છે. લોકોનો દાવો છે કે, આવનારા સમયમાં દૈનિક જરૂરિયાતની વસ્તુઓ મોંઘી થઈ શકે છે, તેથી સરકારે આ નિર્ણય પર પુનર્વિચાર કરવો જોઈએ.
પેટ્રોલ પંપો માટે શું છે સાચો નિયમ?
નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI) ના પરિપત્ર મુજબ, UPI MDR ચાર્જ માત્ર 4 ટકા પસંદગીના મોટા વેપારીઓને જ અસર કરશે અને 96 ટકા નાના વેપારીઓ આમાંથી મુક્ત રહેશે. પેટ્રોલ પંપ માટે એક વિશેષ 'ફ્લેટ-રેટ-મોડેલ' નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. આ મોડેલ હેઠળ, પેટ્રોલ પંપો પર ₹2,000થી વધુના UPI પેમેન્ટ માટે 0.4% ના દરે નહિ, પરંતુ માત્ર ફ્લેટ ₹5નો ચાર્જ લેવાશે પછી ભલે બિલ ₹10,000 કે તેથી વધુનું હોય. રિટેલ વિક્રેતાઓ માટે ડિજિટલ પેમેન્ટ વ્યવહારુ રહે તે હેતુથી પેટ્રોલ પંપો માટે આ મર્યાદિત દર નક્કી કરાયો છે.
MDR અને ફિનટેક ઈકોસિસ્ટમ
મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) એ બેંકો અને પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સ (જેવા કે PhonePe, Paytm, Google Pay) ને સિસ્ટમ ચલાવવા અને સુરક્ષિત રાખવા માટે ચૂકવવામાં આવતી ફી છે. વર્ષ 2020થી ઝીરો-MDR નીતિ હોવાને કારણે આ ફિનટેક કંપનીઓને કોઈ આવક થઈ રહી નહોતી. ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વધુ મજબૂત કરવા સરકારે આ સુધારો કર્યો છે. સામાન્ય નાગરિકો વચ્ચે થતા પર્સન-ટુ-પર્સન (P2P) ટ્રાન્ઝેક્શન અને 2,000 સુધીના તમામ મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર આગામી સમયમાં પણ કોઈ ચાર્જ લાગશે નહીં.
