RBI Monetary Policy October 2026: દેશમાં મોંઘવારીનો દરો વધી રહ્યો છે અને આગામી દિવસોમાં ભાવવધારો વધુ સતાવશે તેવા સંકેતો વચ્ચે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ સામાન્ય નાગરિકો માટે મોટો આંચકો આપ્યો છે. મધ્યસ્થ બેંકે તેની મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC) ની ત્રણ દિવસીય સમીક્ષા બેઠક બાદ રેપો રેટમાં 0.25%નો વધારો કરીને તેને 5.25%થી વધારીને 5.50% કરવાનો સત્તાવાર નિર્ણય લીધો છે. ફેબ્રુઆરી 2023 બાદ એટલે કે આશરે ત્રણ-સાડા ત્રણ વર્ષ પછી પ્રથમ વખત રિઝર્વ બેંકે વ્યાજદરોમાં વધારો કરવો પડ્યો છે. આ નિર્ણયથી સરેરાશ બેંક ધિરાણ દરોમાં વધારો થશે, જેના કારણે હોમ લોન, કાર લોન અને પર્સનલ લોનની EMI મોંઘી બનશે.
વ્યાજદરમાં ઘટાડાનો માર્ગ બંધ, રિઝર્વ બેંકે 'કેલિબ્રેટેડ ટાઇટનિંગ' સ્ટેન્સ અપનાવ્યું
RBI ના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ 7 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ આ નિર્ણયની જાહેરાત કરતા જણાવ્યું હતું કે મધ્યસ્થ બેંકે પોતાનું વલણ બદલીને 'કેલિબ્રેટેડ ટાઇટનિંગ' કરી દીધું છે. આર્થિક ભાષામાં આ વલણનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે, નજીકના ભવિષ્યમાં વ્યાજદરોમાં કોઈ પણ પ્રકારના ઘટાડાની શક્યતાઓ હવે સંપૂર્ણપણે પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. આવનારી નીતિ સમીક્ષા બેઠકોમાં રિઝર્વ બેંક વ્યાજદરો યથાવત રાખશે અથવા જરૂર જણાશે તો ફુગાવાને ડામવા માટે દરોમાં વધુ વધારો કરી શકે છે.
નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે ફુગાવાનો અંદાજ વધીને 5.2% થયો
મોંઘવારીના મોરચે રિઝર્વ બેંકે ચિંતાજનક આંકડા રજૂ કર્યા છે. નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે CPI આધારિત ફુગાવાનો અંદાજ અગાઉના 5.0%થી વધારીને હવે 5.2% કરવામાં આવ્યો છે. ત્રિમાસિક ગણતરી મુજબ, બીજી ત્રિમાસિક ગાળામાં ફુગાવો 4.9%, ત્રીજી ત્રિમાસિકમાં 6.0% અને ચોથી ત્રિમાસિકમાં 5.7% રહેવાનું અનુમાન છે. કચ્ચા તેલના વૈશ્વિક ભાવમાં વધારો, પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ અને હવામાનની અનિયમિતતાના કારણે ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓની મોંઘવારી વધવાનું જોખમ ઊભું થયું છે.
GDP ગ્રોથ રેટનો અંદાજ વધારીને 7.1% કરાયો
મોંઘવારી અને દરોમાં વધારા વચ્ચે દેશના અર્થતંત્ર માટે એક સકારાત્મક સમાચાર પણ સામે આવ્યા છે. રિઝર્વ બેંકે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે ભારતનો વાસ્તવિક GDP ગ્રોથ રેટ અગાઉના 6.7%થી નોંધપાત્ર રીતે વધારીને 7.1% રહેવાનો અંદાજ વ્યક્ત કર્યો છે. પ્રાઇવેટ કન્ઝમ્પશન, સેવા ક્ષેત્રની મજબૂત માંગ અને સરકારી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર રોકાણને કારણે ભારતીય અર્થતંત્ર વૈશ્વિક સુસ્તી વચ્ચે પણ અત્યંત મજબૂત અને સ્થિર પ્રદર્શન કરી રહ્યું હોવાનું ગવર્નરે જણાવ્યું હતું.
સામાન્ય ગ્રાહકો અને લોન ધારકો પર શું થશે સીધી અસર?
ભારતમાં બેંકોના મોટા ભાગના લોન ગ્રાહકોની વ્યાજ દર પદ્ધતિ રેપો રેટ સાથે સીધી જોડાયેલી હોય છે.
ચાલુ લોન ધારકો: જે લોકોની હોમ લોન કે કાર લોન ચાલુ છે, બેંકો આગામી થોડા જ દિવસોમાં તેમના વ્યાજદરમાં 0.25%નો વધારો કરશે. આના કારણે ગ્રાહકોએ કાં તો માસિક EMIમાં વધારો સહન કરવો પડશે અથવા તેમની લોન ચૂકવણીનો સમયગાળો લંબાઈ જશે.
નવા લોન લેનારાઓ: નવા ગ્રાહકો માટે ધિરાણ મોંઘું થશે અને બેંકોની કડક શરતોને કારણે તેમની લોન પાત્રતા પણ થોડી ઘટી શકે છે. આનાથી તહેવારોની સીઝન દરમિયાન વાહનો અને મકાનોની ખરીદી પર આંશિક અસર પડી શકે છે.
ક્યાંથી આવ્યો 'રેપો રેટ'નો કોન્સેપ્ટ અને તેનો ઈતિહાસ?
'રેપો રેટ' એટલે કે જે વ્યાજદરે દેશની સેન્ટ્રલ બેંક અન્ય વાણિજ્યિક બેંકોને ટૂંકા ગાળા માટે ધિરાણ પૂરું પાડે છે. આ ખ્યાલની શરૂઆત વર્ષ 1917માં પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકન સેન્ટ્રલ બેંક દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તે સમયે યુદ્ધના કારણે બેંકો પર કરવેરાનો ભારે બોજ આવી ગયો હતો અને રોકડની અછત સર્જાઈ હતી. આ નાણાકીય કટોકટીમાંથી ઉગારવા માટે બેંકોને સરકારી બોન્ડ્સ ગીરો મૂકીને ડિસ્કાઉન્ટેડ દરે નાણાં આપવાની વ્યવસ્થા 'રેપો માર્કેટ' તરીકે શરૂ થઈ. આજે વિશ્વભરની સેન્ટ્રલ બેંકો, જેમાં આરબીઆઈ પણ સમાવિષ્ટ છે, દેશમાં નાણાંના પ્રવાહ અને ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે રેપો રેટને સૌથી મજબૂત અને મુખ્ય શસ્ત્ર તરીકે વાપરે છે.








