RBI Removes Paytm Payments Bank From Scheduled Banks List: ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ ડિજિટલ બેંકિંગ ક્ષેત્રે એક મોટું પગલું ભરતાં પેટીએમ પેમેન્ટ્સ બેંક લિમિટેડ (PPBL) ને પોતાની શેડ્યુલ્ડ બેંકોની સૂચિમાંથી સત્તાવાર રીતે દૂર કરી દીધી છે. મહત્વનું છે કે, RBI દ્વારા એપ્રિલ 2026માં જ પેટીએમ પેમેન્ટ્સ બેંકનું બેંકિંગ લાઇસન્સ રદ કરી દેવામાં આવ્યું હતું. આ લાઇસન્સ રદ થયા બાદ નિયમનકારી પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે હવે બેંકનું નામ શેડ્યુલ્ડ બેંકોની યાદીમાંથી પણ હટાવી દેવામાં આવ્યું છે. કેન્દ્રીય બેંકના આ નિર્ણયથી હવે પેટીએમ પેમેન્ટ્સ બેંક પોતાની તમામ બેંકિંગ કામગીરી સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની દિશામાં આગળ વધી ગઈ છે.
શા માટે RBI એ લીધો આટલો કડક નિર્ણય?
આરબીઆઈએ 24 એપ્રિલ 2026ના રોજ પેટીએમ પેમેન્ટ્સ બેંકનું લાઇસન્સ રદ કરતી વખતે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે આ નિર્ણય બેંકના ખાતાધારકો અને જમાકર્તાઓના હિતોના રક્ષણ માટે લેવાયો છે. કેન્દ્રીય બેંકના નિરીક્ષણ મુજબ, બેંકનું સંચાલન અને તેની રોજિંદી કામગીરી ગ્રાહકોના હિતો માટે નુકસાનકારક સાબિત થઈ રહી હતી. આ ઉપરાંત, બેંકિંગ ક્ષેત્રના જરૂરી નિયમોનું પાલન કરવામાં અને લાઇસન્સ આપતી વખતે નક્કી કરાયેલી શરતોને પૂર્ણ કરવામાં પેટીએમ પેમેન્ટ્સ બેંક સતત નિષ્ફળ રહી હતી. પરિણામે, કેન્દ્રીય બેંકે બેંકિંગ સેવાઓ બંધ કરાવવા માટે હાઇકોર્ટના દરવાજા પણ ખટખટાવ્યા હતા.
વર્ષ 2024 થી જ ચાલી રહી હતી તપાસ અને પ્રતિબંધો
પેટીએમ પેમેન્ટ્સ બેંક સામે RBI ની આ કાર્યવાહી અચાનક કે એકાએક લેવાયેલું પગલું નથી, પરંતુ તે લાંબા સમયથી ચાલતી નિયમનકારી પ્રક્રિયાનો ભાગ છે. જાન્યુઆરી 2024માં કેન્દ્રીય બેંકે પહેલીવાર બેંકની વ્યાવસાયિક પ્રવૃત્તિઓ પર અનેક કડક પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા. ત્યારબાદ માર્ચ 2024થી ગ્રાહકો માટે નવી થાપણો જમા કરાવવા, ક્રેડિટ ટ્રાન્ઝેક્શન કરવા અને અન્ય બેંકિંગ સેવાઓ મેળવવા પર રોક લગાવી દેવામાં આવી હતી. જોકે, ગ્રાહકોના હિતને ધ્યાનમાં રાખીને તેમને પોતાના ખાતામાં જમા થયેલું બેલેન્સ ઉપાડવાની છૂટ આપવામાં આવી હતી. ત્યારથી જ પેટીએમ તેના પેમેન્ટ બિઝનેસ માટે અન્ય સહયોગી (પાર્ટનર) બેંકો પર નિર્ભર બન્યું હતું.
શેડ્યુલ્ડ બેંકની યાદીમાંથી હટવાનો અર્થ શું થાય?
સામાન્ય ભાષામાં સમજીએ તો, 'શેડ્યુલ્ડ બેંક' એ એવી બેંક હોય છે જેનો સમાવેશ RBI એક્ટ, 1934ની બીજી સૂચિમાં થયેલો હોય. આવી બેંકોને દેશની કેન્દ્રીય બેંક તરફથી ખાસ સુવિધાઓ અને વિશેષાધિકારો મળે છે, જેમ કે બેંક દરે ધિરાણ મેળવવું અને ક્લિયરિંગ હાઉસમાં સભ્યપદ મળવું. હવે જ્યારે પેટીએમ પેમેન્ટ્સ બેંકને આ લિસ્ટમાંથી ડિલિટ કરી દેવામાં આવી છે, ત્યારે તેનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે તે હવે દેશમાં એક શેડ્યુલ્ડ બેંક તરીકે પોતાની કોઈપણ સામાન્ય બેંકિંગ ગતિવિધિઓ કે વ્યવહારો કરી શકશે નહીં.
સામાન્ય Paytm યુઝર્સ અને ગ્રાહકો પર આ નિર્ણયની શું અસર પડશે?
અહીં ગ્રાહકોએ એક વાત ખાસ સમજવી જરૂરી છે કે 'પેટીએમ પેમેન્ટ્સ બેંક' અને 'પેટીએમ એપ' બંને અલગ બાબતો છે. પેટીએમ એપ પર મળતી મોટાભાગની ડિજિટલ ચૂકવણી સેવાઓ અન્ય ભાગીદાર બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓના સહયોગથી પહેલાની જેમ જ ચાલુ રહેશે. બેંકના પોતાના ગ્રાહકો માટે આરબીઆઈએ અગાઉથી જ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ પોતાનું બાકી બેલેન્સ સલામત રીતે ઉપાડી શકે છે. હાલમાં મુખ્ય ધ્યાન બેંકને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવા અને ગ્રાહકોની જમા રકમ ચૂકવવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા પર છે. નોંધનીય છે કે, જુલાઈ 2026માં દિલ્હી હાઈકોર્ટે પણ બેંકને બંધ કરવાનો આદેશ આપીને લિક્વિડેટરની નિમણૂક કરી દીધી છે.








