RBI: બેંકિંગ ક્ષેત્રના નિયમનકાર રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાએ દેશના બેંકિંગ અને નાણાકીય ક્ષેત્ર માટે સકારાત્મક અને સહયોગી અભિગમની હિમાયત કરી છે. શુક્રવારે મુંબઈમાં કોલેજ ઓફ સુપરવાઈઝર્સના ત્રીજા વાર્ષિક વૈશ્વિક પરિષદમાં બોલતા, RBIના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ સ્પષ્ટતા કરી કે જ્યારે બેંકો અને અન્ય નિયમનકારી સંસ્થાઓ સુપરવાઈઝરોને 'દોષ શોધનારા નિરીક્ષકો' તરીકે નહીં, પરંતુ ભાગીદાર તરીકે જુએ છે ત્યારે નિયમનકારી કાર્યવાહી સૌથી અસરકારક હોય છે.
ભારત જેવા દેશ માટે આવશ્યક
RBI ગવર્નરનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે ભારતીય નાણાકીય વ્યવસ્થામાં બેંકોની ભૂમિકાને નાણાકીય મધ્યસ્થી અને સમાવેશી વૃદ્ધિ માટે વધુને વધુ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ગવર્નરે ભાર મૂક્યો હતો કે નિયમનકાર અને બેંકો વચ્ચે સહયોગી અભિગમ માત્ર જરૂરી નથી, પરંતુ ભારત જેવા દેશ માટે આવશ્યક છે.
પ્રાથમિક હેતુ સુધારાનો છે
RBI ગવર્નરે જણાવ્યું હતું કે બજાર ઘણીવાર કેન્દ્રીય બેંકની કઠોર કાર્યવાહીની સંભાવના અંગે આશંકા રાખે છે. આ સ્પષ્ટતા કરતા તેમણે કહ્યું કે રિઝર્વ બેંક દ્વારા લેવામાં આવતી અમલીકરણ કાર્યવાહી સામાન્ય રીતે બેંકોને સજા કરવાનો હેતુ નથી. તેમણે સમજાવ્યું કે પ્રાથમિક હેતુ સુધારાનો છે . RBI ગવર્નરના મતે, આ કાર્યવાહી બે મુખ્ય હેતુઓ પૂરા કરે છે: પ્રથમ, જે સંસ્થાઓ સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે તેમને સંકેત આપવાનો, અને બીજું, અન્ય સંસ્થાઓને સ્વીકાર્ય ધોરણો અને નિયમનકારની અપેક્ષાઓ વિશે જાગરૂક બનાવવાનો.
દેખરેખ નીતિમાં સુધારો
ગવર્નરના મતે, RBI માને છે કે દેખરેખ ફક્ત હાલના નિયમો લાગુ કરવા વિશે નથી, પરંતુ નિયમનકારી ખામીઓ અને અનિયમિતતાઓને ઓળખવા અને નિયમોને વધુ સુધારવામાં મદદ કરવા વિશે પણ છે. ગવર્નરે સમજાવ્યું કે ગયા વર્ષે સોના અને ચાંદીના દાગીના સામે સહ-ધિરાણ અને લોન સંબંધિત માર્ગદર્શિકામાં સુધારા આ પ્રક્રિયાનું પરિણામ હતા. નિયમનકારો અને બેંકો એક જ ટીમના સભ્યો છે. તેમના સંબોધન દરમિયાન, RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ જણાવ્યું હતું કે નિયમનકારો અને નિયમનકારી સંસ્થાઓ (જેમ કે બેંકો, NBFCs, વગેરે) વિરોધી પક્ષોમાં નથી, પરંતુ એક જ ટીમનો ભાગ છે. તેમણે કહ્યું, 'અમે રાષ્ટ્રના વિકાસમાં ભાગીદાર છીએ. લાંબા ગાળે નાણાકીય વ્યવસ્થાનો વિકાસ કરવો, તેમાં સ્થિરતા લાવવી અને અખંડિતતા અને વિશ્વસનીયતા સુનિશ્ચિત કરવી."
નવીનતા અને ગ્રાહક સુરક્ષા વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન
મલ્હોત્રાએ એ પણ ભાર મૂક્યો કે સફળતાનું માપ ફક્ત સ્થિરતા સુધી મર્યાદિત નથી; તેના બદલે, નાણાકીય ક્ષેત્રમાં ગતિશીલતા અને જીવંતતા જાળવવી જરૂરી છે. તેથી, વૃદ્ધિ અને પ્રણાલીગત સ્થિરતા, જવાબદાર નવીનતા અને ગ્રાહક સુરક્ષા વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન બનાવવું જરૂરી છે. બેંકોએ 'ટિક-બોક્સ' સંસ્કૃતિથી ઉપર ઉઠવાની જરૂર છે
ટિક-બોક્સ-આધારિત પાલન સંસ્કૃતિ
ડિજિટલ યુગમાં બદલાતા જોખમો સામે બેંકોને ચેતવણી આપતા, ગવર્નર મલ્હોત્રાએ જણાવ્યું હતું કે સંસ્થાઓએ ફક્ત 'ટિક-બોક્સ-આધારિત પાલન સંસ્કૃતિ' નું પાલન કરવાનું ટાળવું જોઈએ. સંસ્થાઓએ નિયમનના સાર અને ભાવનાને આંતરિક બનાવવાની જરૂર છે. આ ખાસ કરીને એવા ક્ષેત્રોમાં મહત્વપૂર્ણ છે જ્યાં નવા મોડેલ, ડેટા અને ડિજિટલ ડિલિવરી જોખમના નવા સ્વરૂપો બનાવી રહ્યા છે.
ભારતની નાણાકીય વ્યવસ્થાને વધુ સ્થિર બનાવશે
RBI એ સ્પષ્ટતા કરી છે કે જ્યારે સુપરવાઇઝરી કાર્યવાહી અને અમલીકરણને નિયમનના સૌથી દૃશ્યમાન પાસાં તરીકે જોવામાં આવે છે, ત્યારે તેમને સુપરવાઇઝરી સાધનો તરીકે જોવું જોઈએ, એકલ પ્રતિભાવ તરીકે નહીં. આ અભિગમ ફક્ત બેંકોના સંચાલનને સરળ બનાવશે નહીં પરંતુ લાંબા ગાળે ભારતની નાણાકીય વ્યવસ્થાને વધુ સ્થિર બનાવશે, જેનાથી વિકાસ થશે.
