India Pulses Import Surge 2026: ભારતમાં વધતી મોંઘવારી વચ્ચે સામાન્ય નાગરિકોના રસોડાનું બજેટ ફરી એકવાર ગરમાઈ રહ્યું છે. દેશમાં રોજબરોજના ભોજનમાં સૌથી મહત્વનું સ્થાન ધરાવતી દાળો અને કઠોળના ભાવ અગાઉથી જ ઊંચા છે, ત્યારે તેમાં હજી વધુ વધારો થવાની સંભાવનાએ ચિંતા વધારી દીધી છે. તાજેતરના આંકડાઓ દર્શાવે છે કે નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના શરૂઆતી મહિનાઓમાં જ વિદેશમાંથી મંગાવાતા કઠોળના જથ્થામાં જંગી વધારો થયો છે. આ સ્થિતિ પાછળના મુખ્ય કારણો અને આગામી સમયમાં બજાર પર તેની શી અસરો થશે, તેની વિસ્તૃત ચર્ચા થઈ રહી છે.
આયાતમાં 67 ટકાનો તોતિંગ વધારો અને વધતો ખર્ચ
સરકારી કે બજારના ઉપલબ્ધ ડેટા મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના એપ્રિલથી ઓગસ્ટ દરમિયાન ભારતમાં કઠોળની આયાતમાં 67 ટકાનો મોટો ઉછાળો નોંધાયો છે, જેના કારણે કુલ આયાત વધીને 2.06 મિલિયન ટન સુધી પહોંચી ગઈ છે. આ જથ્થો મંગાવવા પાછળ થતા ખર્ચમાં પણ 38 ટકાનો વધારો થયો છે અને તે વધીને 1.18 અબજ ડોલર થઈ ગયો છે. સામાન્ય રીતે જ્યારે દેશમાં સ્થાનિક ઉત્પાદન પૂરતું ન હોય અથવા માંગ વધુ હોય ત્યારે વિદેશમાંથી આયાત વધારવી પડે છે, જેની સીધી અસર દેશના વિદેશી ભંડોળ અને આયાત ખર્ચ પર પડે છે.
બજારમાં કઠોળના વર્તમાન ભાવ અને ગ્રાહકો પર બોજ
દેશના બજારોમાં દાળના હાલના ભાવ પર નજર કરીએ તો તે ગયા વર્ષની સરખામણીમાં પહેલેથી જ ઊંચા સ્તરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, લોકપ્રિય તુવેર દાળનો ભાવ હાલમાં આશરે ₹132.75 પ્રતિ કિલો ચાલી રહ્યો છે, જે ગત વર્ષની સરખામણીએ 15 ટકા વધુ છે. આ જ રીતે, અડદની દાળનો ભાવ ₹125.46 પ્રતિ કિલો (10 ટકા વધુ) અને ચણાનો ભાવ ₹96.48 પ્રતિ કિલો (7.5 ટકા વધુ) આસપાસ નોંધાઈ રહ્યો છે. થોડાક રૂપિયાનો આ વધારો પણ મધ્યમ અને સામાન્ય પરિવારના માસિક રસોડાના બજેટને સીધી રીતે અસ્થિર કરી દે છે.
આયાતી કઠોળ મોંઘા થવા પાછળના મુખ્ય કારણો
કઠોળના ભાવ સતત ઊંચા રહેવા અને આયાત મોંઘી થવા પાછળ વૈશ્વિક અને સ્થાનિક બંને પરિબળો જવાબદાર છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રશિયા-યુક્રેન વચ્ચેના સંઘર્ષને કારણે રશિયાથી થતો સપ્લાય ખોરવાયો છે, જેની સીધી અસર કેનેડાથી આયાત થતી મસૂર અને પીળા વટાણાના બજાર ભાવ પર પડી છે. આ ઉપરાંત, ચણા, મસૂર અને પીળા વટાણા પર લાગુ થતા આયાત શુલ્ક (import duties) કારણે વિદેશથી માલ મંગાવવાની કિંમત વધુ મોંઘી બની જાય છે. બીજી બાજુ, દેશના કેટલાક કૃષિપ્રધાન રાજ્યો જેમ કે મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટકના અમુક ભાગોમાં અપૂરતો વરસાદ કે અનિયમિત હવામાન પાકને નુકસાન પહોંચાડી રહ્યું છે, જેનાથી સ્થાનિક ઉત્પાદન પ્રત્યે ચિંતાઓ વધી છે.
સરકારી બફર સ્ટોક અને ભવિષ્યની અનિશ્ચિતતાઓ
આ તમામ પડકારો વચ્ચે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું નજીકના ભવિષ્યમાં કઠોળના ભાવમાં વધુ વધારો થશે? આ બાબત સંપૂર્ણપણે આગામી પાકની લણણી, આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાય ચેઇન અને હવામાનની સ્થિતિ પર નિર્ભર છે. રાહતની વાત એ છે કે સરકાર પાસે હાલમાં અંદાજે 4.5 મિલિયન ટન (45 લાખ ટન) કઠોળનો સુરક્ષિત જથ્થો (બફર સ્ટોક) ઉપલબ્ધ છે, જેના દ્વારા બજારમાં ભાવ નિયંત્રણમાં રાખવાના પ્રયાસો કરવામાં આવી શકે છે. તેમ છતાં, જો વૈશ્વિક મોરચે પરિસ્થિતિ નહીં સુધરે તો સામાન્ય જનતાએ આગામી દિવસોમાં મોંઘવારી સામે વધુ સાવચેત રહેવું પડી શકે છે.
