Fuel Price Hike Expected After Diwali: દિવાળીના તહેવારો પૂરા થયા બાદ દેશના સામાન્ય નાગરિકોના ખિસ્સા પર મોંઘવારીનો બોજ વધવાની શક્યતા દેખાઈ રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રખ્યાત રિસર્ચ સંસ્થા ઓક્સફોર્ડ ઈકોનોમિક્સના એક તાજેતરના અહેવાલ અનુસાર, ભારતમાં નવેમ્બર મહિના દરમિયાન પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં મધ્યમ વધારો કરવામાં આવી શકે છે. આગામી વર્ષની શરૂઆતમાં ઉત્તર પ્રદેશ અને પંજાબ સહિત મહત્વપૂર્ણ રાજ્યોમાં ચૂંટણી પ્રચાર જોર પકડશે. આવી સ્થિતિમાં, ચૂંટણીના રાજકીય માહોલ બને તે પહેલાં ઈંધણના દર સુધારવા માટે સરકાર પાસે નવેમ્બર એ ખૂબ જ મર્યાદિત સમયગાળો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ અને ચૂંટણીના સમીકરણો
બ્લૂમબર્ગના અહેવાલમાં ઓક્સફોર્ડ ઈકોનોમિક્સના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી એલેક્ઝાન્ડ્રા હરમન પ્રસાદે સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ ભાવવધારો મધ્યપૂર્વમાં સર્જાયેલી તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિ વચ્ચે મે મહિનામાં કરાયેલા ભાવવધારા કરતાં લગભગ અડધો હોઈ શકે છે. આવતા વર્ષે દેશના લગભગ સાત રાજ્યોમાં વિધાનસભા ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે, જેમાંથી પાંચ રાજ્યોમાં માર્ચથી મે વચ્ચે મતદાન થવાનું છે. ચૂંટણી પ્રચાર જોર પકડે તે પછી ઇંધણના ભાવ વધારવા રાજકીય રીતે મુશ્કેલ બની જાય છે. તેથી, નવેમ્બરમાં જ સરકારી ઓઇલ કંપનીઓ ભાવમાં આંશિક સુધારો કરી શકે છે.
છૂટક મોંઘવારી દર RBIની મર્યાદા વટાવી શકે
જો નવેમ્બરમાં ઈંધણની કિંમતમાં વધારો કરવામાં આવશે, તો તેની સીધી અસર દેશના રિટેલ ફુગાવા (મોંઘવારી દર) પર પડશે. ઓક્સફોર્ડ ઈકોનોમિક્સ અનુસાર, આ નિર્ણયથી ઓક્ટોબર-ડિસેમ્બર ત્રિમાસિકમાં મોંઘવારી દર વધીને 6.2 ટકા અને વર્ષ 2027ના પ્રથમ ત્રણ મહિનામાં 6.5 ટકા સુધી પહોંચી શકે છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) માટે મોંઘવારી દરની સામાન્ય મર્યાદા 2 થી 6 ટકા નક્કી કરવામાં આવી છે. આવી સ્થિતિમાં, જો ઈંધણ મોંઘું થશે તો મોંઘવારીનો દર આરબીઆઈના સુરક્ષિત લક્ષ્યાંકની ઉપર પહોંચી શકે છે.
RBI અને ઓક્સફોર્ડ ઈકોનોમિક્સના અંદાજ વચ્ચેનો તફાવત
ચાલુ નાણાકીય વર્ષની મોંઘવારી અંગે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા અને ઓક્સફોર્ડ ઈકોનોમિક્સના આંકડાઓમાં તફાવત જોવા મળી રહ્યો છે. તાજેતરની નાણાકીય નીતિ બેઠકમાં આરબીઆઈએ ઓક્ટોબર-ડિસેમ્બર ત્રિમાસિક માટે મોંઘવારી દર 6 ટકા અને ત્યારબાદના ત્રિમાસિક માટે 5.7 ટકા રહેવાનો અંદાજ મૂક્યો હતો. તેની સામે ઓક્સફોર્ડ ઈકોનોમિક્સનું માનવું છે કે સમગ્ર નાણાકીય વર્ષ માટે મોંઘવારી દર 5.4 ટકા સુધી રહી શકે છે, જે આરબીઆઈના 5.2 ટકાના અંદાજ કરતાં વધારે છે. જો નવેમ્બરમાં ભાવ વધારવામાં નહીં આવે તો જ આ અંદાજમાં થોડો ઘટાડો થઈ શકે છે.
વ્યાજ દરોમાં વધારો કરી શકે છે રિઝર્વ બેંક
અહેવાલમાં વધુમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે જો મોંઘવારીનો દર સતત ઊંચો રહેશે, તો આરબીઆઈને ફરી એકવાર કડક નિર્ણયો લેવાની ફરજ પડી શકે છે. ઓક્ટોબરમાં વ્યાજદરમાં કરાયેલા ફેરફાર બાદ ડિસેમ્બર અને ફેબ્રુઆરીની નીતિ સમીક્ષા બેઠકોમાં આરબીઆઈ રેપો રેટમાં 25 થી 50 બેસિસ પોઈન્ટ (0.25% થી 0.50%) સુધીનો વધારો કરી શકે છે. જો વ્યાજદરમાં વધારો થાય તો બેંકોની લોન મોંઘી થઈ શકે છે, જેનાથી સામાન્ય હોમ લોન અને કાર લોન ધારકોના ઈએમઆઈ (EMI) પર બોજ વધી શકે છે.
વૈશ્વિક બજારમાં કચાસ તેલના ભાવમાં ઉછાળો
વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં થયેલો મજબૂત ઉછાળો ભારત માટે ચિંતાનું કારણ બન્યો છે. તાજેતરમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઈલ પ્રતિ બેરલ 110 ડોલરની સપાટી સ્પર્શી ગયું હતું, જ્યારે અમેરિકન WTI ક્રૂડ પણ વધીને 101.41 ડોલર પર બંધ થયું હતું. એક જ સપ્તાહમાં ડબ્લ્યુટીઆઈમાં 10 ટકાથી વધુનો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ અને બાબ અલ-મંદેબ જેવા મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગો પર સર્જાયેલી સુરક્ષા ચિંતાઓ અને ઈરાન દ્વારા વધતા તણાવને કારણે વૈશ્વિક ઓઈલ સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ ગઈ છે.
સામાન્ય લોકો અને ભારતીય અર્થતંત્ર પર સીધી અસર
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું 80 ટકાથી વધુ કાચું તેલ વિદેશથી આયાત કરે છે. પરિણામે વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલના ભાવ વધતા દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ મોંઘા થાય છે. ડીઝલ મોંઘું થવાથી દેશભરમાં માલસામાનની હેરફેરનો પરિવહન ખર્ચ (ટ્રાન્સપોર્ટેશન) વધી જાય છે, જેની સીધી અસર શાકભાજી, અનાજ અને રોજિંદી જીવન જરૂરિયાતની વસ્તુઓ પર પડે છે. જો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ લાંબા સમય સુધી ઊંચા રહેશે, તો દેશમાં ઉત્પાદન ખર્ચ વધશે અને સામાન્ય નાગરિકો માટે ઘરનું બજેટ જાળવવું મુશ્કેલ બની શકે છે.
