Tolls in Strait of Hormuz: હોર્મુઝની ખાડીમાં વધી રહેલા તણાવ વચ્ચે આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો પાસેથી ફી વસૂલવા અને સમુદ્રી અવરજવર પર નિયંત્રણો લાદવાના ઈરાનના પ્રયાસો સામે 60થી વધુ દેશોએ વિરોધ નોંધાવ્યો હોવાનો અહેવાલ સામે આવ્યો છે. યુરોપિયન યુનિયનની આગેવાની હેઠળ જાહેર કરાયેલી વૈશ્વિક ઘોષણામાં આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગો પર ગેરકાયદે ટેક્સ કે ટોલ વસૂલવાના પ્રયાસોનો વિરોધ કરવામાં આવ્યો છે. આ ઘોષણાનો મુખ્ય હેતુ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા હેઠળ જહાજોની કાયદેસરની અવરજવર અને વૈશ્વિક સમુદ્રી વેપારનું રક્ષણ કરવાનો છે. હોર્મુઝની ખાડી વિશ્વના સૌથી મહત્ત્વના ઊર્જા પરિવહન માર્ગોમાંની એક હોવાથી અહીં સર્જાતી કોઈપણ અસ્થિરતા વૈશ્વિક અર્થતંત્રને અસર કરી શકે છે.
રાજકીય દબાણ કે આવક ઊભી કરવાના સાધન
યુરોપિયન યુનિયનના સભ્ય દેશો ઉપરાંત ઓસ્ટ્રેલિયા, જાપાન, બ્રિટન, કેનેડા અને સિંગાપોર સહિતના દેશોએ આ પહેલને ટેકો આપ્યો હોવાનું જણાવાયું છે. યુરોપિયન યુનિયનનાં વિદેશ નીતિનાં વડા કાજા કલ્લાસે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર આ મુદ્દે જણાવ્યું હતું કે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્રી માર્ગો તમામ દેશો માટે ખુલ્લા હોવા જોઈએ, માત્ર ફી ચૂકવવાની ક્ષમતા ધરાવતા દેશો માટે નહીં. આ નિવેદન દ્વારા એવો સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ થયો છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગોનો ઉપયોગ રાજકીય દબાણ કે આવક ઊભી કરવાના સાધન તરીકે ન થવો જોઈએ. જોકે, ઘોષણાને ટેકો આપનારા દેશોની ચોક્કસ સંખ્યા અને દરેક દેશની પ્રતિબદ્ધતાની વિગતો સત્તાવાર દસ્તાવેજના આધારે ચકાસવી જરૂરી છે.
કુદરતી ગેસ એટલે કે LNGના પરિવહન માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ
ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે આવેલી હોર્મુઝની ખાડી વૈશ્વિક તેલ અને પ્રવાહી કુદરતી ગેસ એટલે કે LNGના પરિવહન માટે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે. સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં વિશ્વના દરિયાઈ માર્ગે થતા તેલ વેપારનો મોટો હિસ્સો આ સાંકડા માર્ગમાંથી પસાર થાય છે. સંઘર્ષ પહેલાં વૈશ્વિક તેલ અને LNG પુરવઠાનો આશરે પાંચમો ભાગ હોર્મુઝ માર્ગ સાથે સંકળાયેલો હતો. આ માર્ગ પર અવરજવર ઘટે અથવા જહાજોને લાંબો વૈકલ્પિક માર્ગ અપનાવવો પડે તો પરિવહન ખર્ચ, વીમા પ્રીમિયમ અને ઊર્જાના ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા રહે છે. તેની અસર માત્ર તેલ અને ગેસ પૂરતી મર્યાદિત રહેતી નથી, પરંતુ ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓ, ખાતર અને અન્ય માલસામાનની વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર પણ પડી શકે છે.
ઈરાની સશસ્ત્ર દળોનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ હોવાનો દાવો
બીજી તરફ, ઈરાનના ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ એટલે કે IRGC સાથે સંકળાયેલા એક વરિષ્ઠ સલાહકારે હોર્મુઝની ખાડી પર ઈરાની સશસ્ત્ર દળોનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ હોવાનો દાવો કર્યો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. ઈરાનની માગણીઓ સંતોષાય નહીં ત્યાં સુધી આ સ્થિતિ ચાલુ રાખવાની અને કેટલાક માર્ગો બંધ કરવાની ચેતવણી પણ આપવામાં આવી હોવાનો ઉલ્લેખ છે. જોકે, આવા દાવાઓને સ્વતંત્ર રીતે ચકાસવા જરૂરી છે. શિપિંગ પ્રવૃત્તિમાં ઘટાડો અને સુરક્ષાને લગતી ચિંતાઓ જહાજ સંચાલકોના નિર્ણયોને અસર કરી શકે છે, જેના કારણે વૈશ્વિક વેપાર અને ઊર્જા બજારમાં અનિશ્ચિતતા વધી શકે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્રી સંગઠન (IMO)ની ભૂમિકા પણ મહત્ત્વપૂર્ણ બની
આ સમગ્ર વિવાદમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રના સમુદ્રી કાયદા અંગેના કન્વેન્શન (UNCLOS) અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્રી સંગઠન (IMO)ની ભૂમિકા પણ મહત્ત્વપૂર્ણ બની છે. દેશોએ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને નિયમો આધારિત સમુદ્રી પરિવહન વ્યવસ્થા જાળવવા માટે સહકાર આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. જોકે, હોર્મુઝ જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય નેવિગેશન માટે ઉપયોગમાં લેવાતા જળમાર્ગો પર કયા કાયદાકીય નિયમો લાગુ પડે છે તે માર્ગની ભૌગોલિક સ્થિતિ, લાગુ પડતી સંધિઓ અને ચોક્કસ પરિસ્થિતિ પર આધાર રાખે છે. તેથી, દરેક પ્રકારની ફી કે નિયંત્રણને આપમેળે ગેરકાયદે ગણવાને બદલે તેની કાયદાકીય સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન જરૂરી છે. જો હોર્મુઝની ખાડીમાં તણાવ લાંબો ચાલે, તો તેની અસર ઊર્જાના ભાવ, આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ ખર્ચ અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર વધુ ઘેરી બની શકે છે.
