NHAI sets up special 39 member team: રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોના નિર્માણમાં ગુણવત્તા સાથે કોઈ સમાધાન ન થાય તે માટે નેશનલ હાઇવે ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા એટલે કે NHAIએ હવે વધુ કડક દેખરેખ શરૂ કરી છે. ઓથોરિટીએ એવા 17 ચાલુ હાઇવે પ્રોજેક્ટ્સની ખાસ ગુણવત્તા તપાસ શરૂ કરી છે, જેમાં કોન્ટ્રાક્ટર કંપનીઓએ બેઝ પ્રાઇસ કરતાં 15 ટકા કે તેથી વધુ ઓછી બોલી લગાવી હતી. આ પ્રોજેક્ટ્સની દેખરેખ માટે કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને ધોરીમાર્ગ મંત્રાલયના નેતૃત્વ હેઠળ ખાસ ટીમો બનાવવામાં આવી છે.
39 અનુભવી અને નિવૃત્ત ઇજનેરોની ખાસ ટીમ તૈનાત
આ ખાસ નિરીક્ષણ ટીમમાં રેલવે મંત્રાલય, સંરક્ષણ મંત્રાલય અને વિવિધ રાજ્યના જાહેર બાંધકામ વિભાગો સહિત સરકારી સંસ્થાઓ સાથે જોડાયેલા 39 અનુભવી તથા નિવૃત્ત ઇજનેરોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. નિરીક્ષણ દરમિયાન ટેકનિકલ નિષ્ણાતોની મદદ પણ લેવામાં આવશે. NHAIના જણાવ્યા અનુસાર, આ તપાસ નિયમિત ગુણવત્તા નિરીક્ષણથી અલગ હશે અને તેનો મુખ્ય હેતુ બાંધકામ દરમિયાન જ કોઈ ખામી હોય તો તેને ઓળખીને સમયસર સુધારાત્મક કાર્યવાહી કરાવવાનો છે.
17 પ્રોજેક્ટ્સની પસંદગી માટે ત્રણ માપદંડ નક્કી
આ 17 પ્રોજેક્ટ્સની પસંદગી ત્રણ મુખ્ય માપદંડોના આધારે કરવામાં આવી છે. તેમાં પ્રોજેક્ટનો બાંધકામ ખર્ચ ₹500 કરોડથી વધુ હોવો, ટેન્ડરમાં 15 ટકાથી વધુ ડિસ્કાઉન્ટ મળેલું હોવું અને પ્રોજેક્ટની ભૌતિક પ્રગતિ 35થી 80 ટકા વચ્ચે હોવી જરૂરી હતી. આ પ્રોજેક્ટ્સમાં કર્ણાટક, મધ્યપ્રદેશ, છત્તીસગઢ, આંધ્રપ્રદેશ, તમિલનાડુ, પંજાબ, હરિયાણા, ગુજરાત અને ઉત્તર પ્રદેશમાં બની રહેલા વિવિધ ગ્રીનફિલ્ડ તથા એક્સેસ-કંટ્રોલ્ડ કોરિડોર, બાયપાસ અને ચાર કે છ લેનના રસ્તાઓનો સમાવેશ થાય છે.
ડિઝાઇનથી લઈને બાંધકામ સામગ્રી સુધી થશે તપાસ
નિષ્ણાત ટીમો મંજૂર થયેલા રેખાંકનો, ટેકનિકલ સ્પષ્ટીકરણો, કરારની શરતો અને પ્રોજેક્ટ-વિશિષ્ટ ગુણવત્તા યોજનાઓના આધારે બાંધકામની કામગીરી તપાસશે. આ દરમિયાન બાંધકામમાં વપરાતી સામગ્રીની ગુણવત્તા, કામ કરવાની પદ્ધતિ, બાંધકામ પ્રક્રિયા તેમજ નમૂના લેવા અને તેના પરીક્ષણના રેકોર્ડની પણ ચકાસણી કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત માર્ગ સલામતી, ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટ અને પર્યાવરણીય સંરક્ષણ માટે કરવામાં આવેલા પગલાં પણ તપાસના દાયરામાં રહેશે.
ડિસેમ્બર 2026 સુધી પ્રથમ તબક્કાની તપાસ પૂર્ણ થવાની શક્યતા
NHAIનો ઉદ્દેશ બાંધકામ પૂર્ણ થયા બાદ ખામી શોધવાને બદલે પ્રોજેક્ટ ચાલી રહ્યો હોય ત્યારે જ સંભવિત સમસ્યાઓ ઓળખવાનો છે. નિરીક્ષણનો પ્રથમ તબક્કો ડિસેમ્બર 2026 સુધીમાં પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે. ત્યારબાદ છ મહિના પછી નિષ્ણાતોની અલગ ટીમ દ્વારા આ પ્રોજેક્ટ્સનું ફરી નિરીક્ષણ કરવામાં આવશે. ધોરણોનું પાલન ન કરતી કામગીરી સામે કરારની જોગવાઈઓ અનુસાર સુધારાત્મક પગલાં લેવામાં આવશે.
AE, IE અને સુપરવિઝન કન્સલ્ટન્ટની પણ જવાબદારી નક્કી
NHAIએ માત્ર કોન્ટ્રાક્ટર કંપનીઓ પર જ નહીં, પરંતુ પ્રોજેક્ટની દેખરેખ રાખતા Authority Engineer (AE), Independent Engineer (IE) અને Supervision Consultant (SC) પર પણ જવાબદારી નક્કી કરવાની વ્યવસ્થા વધુ કડક બનાવી છે. બુધવારે જાહેર કરાયેલી માર્ગદર્શિકા મુજબ આ એજન્સીઓ અને વ્યક્તિઓ ડિઝાઇન તથા રેખાંકનોની સમીક્ષા, નિયમિત દેખરેખ, ગુણવત્તા નિયંત્રણ અને સલામતી ધોરણોના પાલન માટે જવાબદાર રહેશે.
મોટી ખામી મળી તો ટીમ લીડર સામે પણ કાર્યવાહી
જો કોઈ પ્રોજેક્ટમાં એવી મોટી ખામી મળી આવે જેને સુધારવી શક્ય ન હોય, તો કોન્ટ્રાક્ટર ઉપરાંત સંબંધિત AE, IE અથવા SCની ભૂમિકા પણ તપાસવામાં આવશે. NHAIએ ખામીઓની વિવિધ શ્રેણીઓ નક્કી કરી છે. ગંભીર કિસ્સામાં સંબંધિત ટીમ લીડર અથવા જવાબદાર વ્યક્તિને પ્રોજેક્ટમાંથી દૂર કરવાની સાથે મહત્તમ બે વર્ષ માટે પ્રતિબંધિત કરી શકાય છે. કન્સલ્ટન્ટ ફર્મને પણ મંત્રાલય તથા તેની ગૌણ એજન્સીઓના AE, IE અને SC સંબંધિત ટેન્ડરમાં બે વર્ષ સુધી ભાગ લેવા પર પ્રતિબંધ મૂકવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
પહેલીવાર પરફોર્મન્સ બેંક સિક્યોરિટી પર પણ કાપની જોગવાઈ
NHAIની નવી વ્યવસ્થામાં પહેલીવાર પરફોર્મન્સ બેંક સિક્યોરિટીના 50 ટકા સુધીની રકમ કાપવાની જોગવાઈનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. ગંભીર ખામીના કિસ્સામાં સત્તાધિકારી પોતાની વિવેકબુદ્ધિથી કરાર રદ કરી શકે છે અને સંબંધિત અરજદાર અથવા કોન્ટ્રાક્ટરના રેટિંગને નકારાત્મક રીતે ચિહ્નિત કરી શકે છે. આ પગલાંનો હેતુ હાઇવે પ્રોજેક્ટ્સમાં ગુણવત્તા, સલામતી અને દેખરેખની જવાબદારી વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે.
