Nepal customs row: નેપાળમાં ભારતથી આવતી ચીજવસ્તુઓ પર લાગુ કરાયેલા નવા કસ્ટમ ટેક્સ અને કડક નિયમોને કારણે મોટો વેપારી વિવાદ ઊભો થયો છે. સ્થાનિક મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, સરકારના તાજા નિર્ણયના વિરોધમાં વેપારીઓએ છેલ્લા ચાર દિવસથી ઈમ્પોર્ટ પ્રક્રિયા લગભગ બંધ કરી દીધી છે. પરિણામે ભારત-નેપાળ સરહદ પર હજારો કન્ટેનરો અટવાઈ ગયા છે અને ટ્રકોની લાંબી કતારો જોવા મળી રહી છે. જો આ સ્થિતિ લાંબા સમય સુધી યથાવત્ રહેશે, તો નેપાળના બજારોમાં આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની અછત અને ભાવવધારો બંને સર્જાવાની ભીતિ વ્યક્ત થઈ રહી છે.
શું છે નવો નિયમ?
નેપાળ સરકારે 28 એપ્રિલથી એક નવો નિયમ અમલમાં મૂક્યો છે, જેના મુજબ ભારતમાંથી આવતા 100 નેપાળી રૂપિયાથી વધુ મૂલ્યના દરેક સામાન પર કસ્ટમ ડ્યુટી ફરજિયાત બનાવવામાં આવી છે. આ સાથે જ એક મહત્વની શરત ઉમેરવામાં આવી છે કે દરેક માલ પર MRP (મહત્તમ છૂટક કિંમત)નું લેબલ હોવું જરૂરી રહેશે. સરકારના વાણિજ્ય અને ગ્રાહક સુરક્ષા વિભાગે વેપારીઓને આ બદલાવ માટે 15 દિવસની તૈયારીનો સમય આપ્યો હતો, છતાં વેપારીઓએ આ નિયમને અવ્યવહારુ ગણાવીને વિરોધ નોંધાવ્યો છે. તેમના મત અનુસાર, દરેક નાની વસ્તુ પર પહેલેથી MRP લેબલ લગાવવું મુશ્કેલ હોવાથી વેપાર પ્રક્રિયા અટકી રહી છે.
બોર્ડર પર ટ્રાફિક જામ જેવી સ્થિતિ
નવા નિયમના કડક અમલને કારણે ભૈરહવા, વીરગંજ, વિરાટનગર અને નેપાળગંજ જેવા મુખ્ય સરહદી વિસ્તારોમાં ભારે અસર જોવા મળી રહી છે. માત્ર ભૈરહવા કસ્ટમ પોઇન્ટ પર જ 1,000થી વધુ કન્ટેનરો અટવાઈ ગયાના અહેવાલ છે. અધિકારીઓ માત્ર તે જ માલને પ્રવેશ આપી રહ્યા છે જેના પર નિયમ મુજબ MRP દર્શાવવામાં આવ્યું હોય. જોકે, પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો, ઔદ્યોગિક કાચો માલ અને નાશવંત વસ્તુઓને હાલ માટે રાહત આપવામાં આવી રહી છે, જેથી તાત્કાલિક અછત ટાળી શકાય.
જૂની યોજના, નવો અમલ
હકીકતમાં, નેપાળ સરકાર છેલ્લા દાયકાથી આ નિયમ લાગુ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી હતી. 17 સપ્ટેમ્બર 2012માં પ્રથમ વખત આ અંગે ગેઝેટ જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. સરકારનું માનવું છે કે MRP લેબલ ફરજિયાત બનાવવાથી ગ્રાહકોને છેતરપિંડીથી બચાવી શકાય અને કરચોરી પર પણ નિયંત્રણ આવી શકે. પરંતુ વેપારીઓના સતત વિરોધને કારણે આ યોજના વારંવાર મુલતવી રાખવામાં આવી હતી. હવે બાલેન સરકાર દ્વારા કડક અમલ શરૂ થતાં હાલની પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ છે. જો આ વિવાદ જલ્દી ઉકેલાશે નહીં, તો તેનું સીધું પ્રભાવ નેપાળના અર્થતંત્ર તેમજ સામાન્ય નાગરિકોના રોજિંદા જીવન પર પડવાની પૂરી શક્યતા છે.
