Social Security For Gig Workers: દેશભરમાં ઝડપથી વિકસતી ગિગ ઇકોનોમી સાથે જોડાયેલા લાખો શ્રમિકોના ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે એક મોટું પગલું ભર્યું છે. ઓનલાઈન ડિલિવરી બોય, કેબ ડ્રાઈવર્સ અને વિવિધ હોમ સર્વિસ પૂરી પાડતા ગિગ વર્કર્સ માટે સરકારે એક વ્યાપક સામાજિક સુરક્ષા યોજનાનું માળખું તૈયાર કર્યું છે. આ યોજના થકી દેશના 1.2 કરોડથી વધુ શ્રમિકોને જીવન, સ્વાસ્થ્ય અને અકસ્માત વીમા જેવી આવશ્યક સુરક્ષા સુવિધાઓ મળવાનો માર્ગ મોકળો થયો છે. સરકારના આ કદમથી ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર કામ કરતા કર્મચારીઓનું જીવન સ્તર વધુ સુરક્ષિત અને ભયમુક્ત બનશે.
ફંડ માટે ખાસ વ્યવસ્થા: એગ્રીગેટર કંપનીઓ પર લાગશે ટ્રાન્ઝેક્શન ચાર્જ
આ કલ્યાણકારી યોજનાને આર્થિક રીતે મજબૂત બનાવવા માટે સરકારે એક વિશિષ્ટ નાણાકીય મોડેલ વિચાર્યું છે. આ યોજના માટે બનનાર વિશેષ ફંડમાં કેન્દ્ર સરકાર કે ગિગ વર્કર્સ પોતે કોઈપણ પ્રકારનું આર્થિક યોગદાન આપશે નહીં. તેના બદલે, આ સમગ્ર ભંડોળ ઝોમેટો, સ્વિગી, ઉબર અને ઓલા જેવી અગ્રણી એગ્રીગેટર કંપનીઓ દ્વારા ફંડ કરવામાં આવશે. કંપનીઓના વાર્ષિક ટર્નઓવર પર કર લાદવાની જટિલતાઓને ટાળવા માટે, દરેક વ્યક્તિગત બિઝનેસ ટ્રાન્ઝેક્શન પર 2% સુધીની લેવી (ચાર્જ) વસૂલવા પર ગંભીર વિચારણા ચાલી રહી છે, જેથી પ્રક્રિયા પારદર્શક અને સરળ રહે.
શ્રમિકોને મળનારા મુખ્ય લાભો: વીમાથી લઈને પેન્શન સુધીનું સુરક્ષા કવચ
નવી સામાજિક સુરક્ષા યોજના હેઠળ ગિગ વર્કર્સને અનેકવિધ કલ્યાણકારી લાભો પૂરા પાડવામાં આવશે. શરૂઆતના તબક્કામાં શ્રમિકોને જીવન વીમો, અકસ્માત વીમો, અપંગતા સામે રક્ષણ, હેલ્થ બેનિફિટ્સ અને મહિલા શ્રમિકો માટે ખાસ મેટરનિટી લીવ જેવા લાભો મળશે. આ ઉપરાંત, યોજનાના આગામી તબક્કામાં ભવિષ્યની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને પેન્શન અને પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PF) જેવી દીર્ધકાલીન સુવિધાઓ પણ જોડવામાં આવશે, જેનાથી શ્રમિકોનું વૃદ્ધાવસ્થા સુરક્ષિત બની શકશે.
યોજનાનો લાભ મેળવવા માટે પાત્રતા અને શરતોની વિગતો
સોશિયલ સિક્યોરિટી કોડના નિયમો અનુસાર આ કલ્યાણકારી યોજનાનો લાભ મેળવવા માટે શ્રમિકોએ કેટલીક ચોક્કસ શરતો પૂરી કરવી પડશે. જે મુજબ, કોઈપણ ગિગ વર્કરે નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન કોઈ એક જ એગ્રીગેટર કંપની સાથે ઓછામાં ઓછા 90 દિવસ સુધી કામ કરેલું હોવું અનિવાર્ય છે. જો કોઈ શ્રમિક અલગ-અલગ પ્લેટફોર્મ પર કામ કરતો હોય, તો તેણે સંયુક્ત રીતે એક નાણાકીય વર્ષમાં કુલ 120 દિવસ કામ પૂર્ણ કરેલું હોવું જરૂરી રહેશે, જેથી તે આ સુરક્ષા ફંડનો હકદાર બની શકે.
ભારતીય અર્થતંત્રમાં ગિગ ઇકોનોમીનો કૂદકો અને ભવિષ્યની રૂપરેખા
નીતિ આયોગના અહેવાલ મુજબ ભારતમાં ગિગ ઇકોનોમી અત્યંત ઝડપથી વિસ્તરી રહી છે. વર્ષ 2020-21 માં દેશમાં ગિગ વર્કર્સની સંખ્યા 77 લાખ હતી, જે વધીને હાલ 1.2 કરોડ પર પહોંચી ગઈ છે. અંદાજ છે કે વર્ષ 2029-30 સુધીમાં આ આંકડો 2.35 કરોડને વટાવી જશે અને દેશના કુલ જીડીપીમાં ગિગ સેક્ટરનું પ્રત્યક્ષ યોગદાન ₹2.25 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી જશે. આ વ્યાપને ધ્યાનમાં રાખીને જ સરકારે વર્ષ 2027 સુધીમાં આ રાષ્ટ્રીય સ્કીમને દેશભરમાં પૂર્ણપણે લાગુ કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે.
