Indian government no cut on pulses: તહેવારોની મોસમમાં કઠોળના ભાવમાં મોટો ઉછાળો ન આવે અને સામાન્ય ગ્રાહકોને રાહત મળે તે માટે કેન્દ્ર સરકાર પુરવઠા તથા બજારના ભાવ પર નજર રાખી રહી છે. કઠોળના ભાવ ઘટાડવા માટે ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટીમાં કાપ મૂકવામાં આવશે તેવી અટકળો વચ્ચે સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલ ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટી ઘટાડવાની કોઈ તાત્કાલિક યોજના નથી. તેના બદલે સ્થાનિક બજારમાં કઠોળનો પુરવઠો જાળવી રાખવા અને જરૂરિયાત ઊભી થાય ત્યારે બફર સ્ટોકમાંથી જથ્થો બજારમાં ઉપલબ્ધ કરાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે. ગ્રાહક બાબતોના વિભાગનાં સચિવ નિધિ ખરેના જણાવ્યા મુજબ, સરકાર કઠોળના પુરવઠા અને છૂટક ભાવ પર સતત નજર રાખી રહી છે.
કઠોળનો વાર્ષિક છૂટક ફુગાવાનો દર 4.68 ટકા નોંધાયો
સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, સપ્ટેમ્બર 2026માં કઠોળનો વાર્ષિક છૂટક ફુગાવાનો દર 4.68 ટકા નોંધાયો હતો. સરકારનું માનવું છે કે હાલના તબક્કે કઠોળના ભાવમાં અસાધારણ ઉછાળો જોવા મળ્યો નથી અને વૈશ્વિક બજારમાં પણ પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે. અલ નીનોની સંભવિત અસર અંગે ચિંતા હોવા છતાં, સ્થાનિક ખરીફ પાકના ઉત્પાદન પર તેની કોઈ મોટી પ્રતિકૂળ અસર થઈ હોવાના સંકેતો મળ્યા નથી એવું જણાવવામાં આવ્યું છે. આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટી ઘટાડવાને બદલે સ્થાનિક ઉત્પાદન અને ઉપલબ્ધ જથ્થાના યોગ્ય સંચાલન દ્વારા બજારમાં સ્થિરતા જાળવવા માગે છે.
પીળા વટાણા પર નવેમ્બર 2025થી 30 ટકા ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટી લાગુ
વિવિધ કઠોળ પર હાલમાં અલગ-અલગ ઈમ્પોર્ટ પોલિસી અને ડ્યુટીનું માળખું અમલમાં છે. અહેવાલ મુજબ, પીળા વટાણા પર નવેમ્બર 2025થી 30 ટકા ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટી લાગુ છે, જ્યારે મસૂર પર માર્ચ 2025થી 10 ટકા ડ્યુટી છે. આ બંને ડ્યુટીની સમયમર્યાદા નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના અંત સુધી લંબાવવામાં આવી છે. બીજી તરફ, તુવેર અને અડદની સ્થાનિક બજારમાં પૂરતી ઉપલબ્ધતા જળવાઈ રહે તે માટે આ બંને કઠોળની ડ્યુટી-ફ્રી ઈમ્પોર્ટની વ્યવસ્થા 31 માર્ચ, 2027 સુધી ચાલુ રાખવામાં આવી છે. સરકારનું ધ્યાન જરૂરી કઠોળનો પુરવઠો જાળવી રાખવા અને બજારમાં અછત સર્જાતી અટકાવવા પર છે.
જથ્થો નિર્ધારિત 35 લાખ ટનના બફર ધોરણ કરતાં વધુ
કઠોળના ભાવ નિયંત્રણ માટે સરકાર પાસે આશરે 45 લાખ ટનનો બફર સ્ટોક ઉપલબ્ધ હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. આ જથ્થો નિર્ધારિત 35 લાખ ટનના બફર ધોરણ કરતાં વધુ છે. સરકાર રવિ પાકની વાવણી પૂર્ણ થયા બાદ અથવા બજારમાં જરૂરિયાત ઊભી થાય ત્યારે આ સ્ટોકમાંથી કઠોળનો જથ્થો તબક્કાવાર બજારમાં મુક્ત કરવાની યોજના ધરાવે છે. બજારમાં કૃત્રિમ અછત ઊભી કરીને ભાવ વધારવાના પ્રયાસોને અટકાવવા માટે વેપારીઓ અને ખાનગી કંપનીઓએ પોતાના સ્ટોકની વિગતો જાહેર કરવી ફરજિયાત બનાવવી કે કેમ તે અંગે પણ વિચારણા થઈ રહી હોવાનું જણાવાયું છે. જોકે, આ પગલાં અંગેનો અંતિમ નિર્ણય અને અમલીકરણની વિગતો સત્તાવાર જાહેરાત બાદ જ સ્પષ્ટ થશે.
18થી 20 ટકા હિસ્સો ઈમ્પોર્ટ દ્વારા પૂરો કરે
ચાલુ ખરીફ સીઝનમાં તુવેર, અડદ અને મગ સહિતનાં મુખ્ય કઠોળનું વાવેતર વધીને 117.1 લાખ હેક્ટર સુધી પહોંચ્યું હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. તેમ છતાં, ભારત પોતાની વાર્ષિક કઠોળની જરૂરિયાતનો આશરે 18થી 20 ટકા હિસ્સો ઈમ્પોર્ટ દ્વારા પૂરો કરે છે. કેનેડા, રશિયા, બ્રાઝિલ, મ્યાનમાર અને આફ્રિકાના વિવિધ દેશોમાંથી કઠોળની ઈમ્પોર્ટ કરવામાં આવે છે. હવે સરકાર સ્થાનિક ઉત્પાદન, ઈમ્પોર્ટની પોલિસી અને બફર સ્ટોકના સંચાલન દ્વારા પુરવઠો જાળવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. આગામી સમયમાં બજારમાં કેટલો જથ્થો મુક્ત કરવામાં આવે છે અને છૂટક ભાવમાં કેટલી રાહત મળે છે તેના પર ગ્રાહકોની નજર રહેશે.
