Offline Digital Rupee Payments on Flights: હવામાં મુસાફરી કરતી વખતે સામાન્ય રીતે મોબાઇલ નેટવર્ક કે ઇન્ટરનેટ કનેક્શન મળતું નથી. આવી સ્થિતિમાં ફ્લાઇટની અંદર ડિજિટલ પેમેન્ટ કરવું હંમેશાં એક મોટો પડકાર રહ્યો છે. પરંતુ હવે આ સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ લાવવાની તૈયારીઓ શરૂ થઈ ગઈ છે. HDFC બેંક રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ના ડિજિટલ રૂપિયા (e₹) નો ઉપયોગ કરીને ફ્લાઇટમાં ઓફલાઇન પેમેન્ટ કરવાની એક ખાસ સુવિધા પર કામ કરી રહી છે. આ નવી ટેકનોલોજીની મદદથી મુસાફરો ઇન્ટરનેટ વગર પણ ફ્લાઇટ દરમિયાન સીમલેસ પેમેન્ટ કરી શકશે.
ફ્લાઇટની અંદર આ સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરશે?
ફ્લાઇટ દરમિયાન ખાવા-પીવાની વસ્તુ ખરીદવી હોય કે પોતાની સીટ અપગ્રેડ કરાવવી હોય, તો હવે ઇન્ટરનેટની રાહ જોવાની જરૂર નહીં પડે. HDFC બેંક આ માટે ખાસ પ્રકારના પોઇન્ટ-ઓફ-સેલ (POS) મશીનનો ઉપયોગ કરવાની યોજના બનાવી રહી છે. મુસાફરો પોતાના સ્માર્ટફોનમાંથી ડિજિટલ રૂપી વોલેટનો ઉપયોગ કરીને આ POS ડિવાઇસ પર ચૂકવણી કરી શકશે. પેમેન્ટ કરતી વખતે ઇન્ટરનેટ કનેક્શન ઉપલબ્ધ ન હોય તો પણ ટ્રાન્ઝેક્શન પૂર્ણ થઈ જશે અને તેનો ડેટા POS મશીનમાં સ્ટોર થઈ જશે. જેવી ફ્લાઇટ લેન્ડ થશે અને મશીન નેટવર્ક સાથે કનેક્ટ થશે, કે તરત જ બેંક સર્વર સાથે સેટલમેન્ટ થઈ જશે.
ડિજિટલ રૂપિયા (e₹) નો વધતો પ્રભાવ અને નવા ઉપયોગો
HDFC બેંક ડિજિટલ રૂપિયાના ઉપયોગને માત્ર ફ્લાઇટ પેમેન્ટ સુધી મર્યાદિત રાખવા માગતી નથી. બેંકે આ ડિજિટલ કરન્સીના અન્ય ઘણા ઉપયોગી આઇડિયા પણ રજૂ કર્યા છે. જેમ કે, ક્રેડિટ કાર્ડના રિવોર્ડ પોઇન્ટ્સને ડિજિટલ રૂપિયામાં બદલવા, ગ્રાહકોને ડિજિટલ ગિફ્ટ વાઉચર્સ આપવા તેમજ વિવિધ કંપનીઓ પોતાના કર્મચારીઓને ટ્રાવેલ, ફૂડ કે ફ્યુઅલ એલાઉન્સ ડિજિટલ રૂપિયા સ્વરૂપે આપે તેવા પ્રયોગો કરવામાં આવી રહ્યા છે. આનાથી લોકોમાં ડિજિટલ કરન્સીનો વપરાશ ઝડપથી વધશે.
BHIM સાથે સંકલન અને UPI થી e₹ નું અંતર
ગ્રાહકો માટે ડિજિટલ રૂપિયાનો ઉપયોગ વધુ સરળ બનાવવા માટે HDFC બેંક પોતાના ડિજિટલ રૂપી વોલેટને BHIM એપ સાથે જોડવા પર કામ કરી રહી છે. આ જોડાણ બાદ ગ્રાહકો CBDC (સેન્ટ્રલ બેંક ડિજિટલ કરન્સી) વોલેટમાંથી વેપારીઓને UPI જેવી જ સરળ પ્રક્રિયાથી ચૂકવણી કરી શકશે. જોકે, અહીં એ સમજવું જરૂરી છે કે ડિજિટલ રૂપિયો અને UPI બે અલગ બાબતો છે. RBI અનુસાર e₹ એ રોકડ રૂપિયાનું ડિજિટલ સ્વરૂપ છે, જ્યારે UPI એ પેમેન્ટ ટ્રાન્સફર કરવા માટેનું એક માધ્યમ કે પ્લેટફોર્મ છે.
ઓફલાઇન પેમેન્ટ ટેકનોલોજીનો વ્યાપ અને ભવિષ્યની શક્યતાઓ
ફ્લાઇટમાં ઇન્ટરનેટ વગર પેમેન્ટ કરવાનો વિચાર સાવ નવો નથી; વિદેશી અને ભારતીય એરલાઇન્સ અગાઉથી પણ પોઇન્ટ-ઓફ-સેલ મશીનમાં કાર્ડ ડેટા સ્ટોર કરીને પછીથી સેટલમેન્ટ કરવાની પદ્ધતિ વાપરે છે. પરંતુ હવે ભારતમાં આ ટેકનોલોજીને વધુ સુરક્ષિત અને ઝડપી બનાવવામાં આવી રહી છે. NPCI પણ ઓફલાઇન UPI માટે NFC (ટેપ-ટુ-પે) આધારિત સિસ્ટમ વિકસાવી રહ્યું છે. આવી સિસ્ટમ માત્ર ફ્લાઇટમાં જ નહીં, પરંતુ ભૂગર્ભ મેટ્રો, સુરંગ કે પહાડી વિસ્તારો જેવા નબળા નેટવર્કવાળા સ્થળોએ પણ ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થશે. હાલમાં HDFC બેંકની આ ઇન-ફ્લાઇટ સુવિધા ટ્રાયલ અને ડેવલપમેન્ટના તબક્કામાં છે, તેથી ટૂંક સમયમાં જ તે તમામ ફ્લાઇટ્સમાં નિયમિત સેવા તરીકે જોવા મળી શકે છે.
