બિઝનેસ

GST કાઉન્સિલના 10 મોટા ફેરફાર: નોંધણીથી ITC, રિફંડ અને તપાસ સુધી વેપારીઓને રાહત

8 ઑક્ટોબર, 2026•
GVGujaratvandan team
GST કાઉન્સિલના 10 મોટા ફેરફાર: નોંધણીથી ITC, રિફંડ અને તપાસ સુધી વેપારીઓને રાહત

GST council 57th meet: GST કાઉન્સિલની 57મી બેઠકમાં વેપારીઓ, ઉદ્યોગકારો અને કરદાતાઓ માટે અનેક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા છે. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી બેઠકમાં GST વ્યવસ્થાને વધુ સરળ, ઝડપી અને ટેક્નોલોજી આધારિત બનાવવાના પગલાં પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. ખાસ કરીને GST નોંધણી, રિટર્નમાં ભૂલ સુધારણા, રિફંડ, ITC, તપાસ, વાહન ચેકિંગ અને નાના વેપારીઓ માટેની પ્રક્રિયાઓમાં મોટા ફેરફારોની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ સુધારાઓનો મુખ્ય હેતુ વેપારીઓ માટે ‘Ease of Doing Business’ વધારવાનો અને કાગળકામ તથા બિનજરૂરી અધિકારી હસ્તક્ષેપ ઘટાડવાનો હોવાનું જણાવાયું છે. GST વ્યવસ્થાને વધુ ડેટા અને ઓટોમેશન આધારિત બનાવવાની દિશામાં આ નિર્ણયો મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યા છે.

1. GST નોંધણીની પ્રક્રિયા હવે વધુ સરળ બનશે
ઓછા જોખમ ધરાવતા વેપારીઓ માટે GST નોંધણી પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આવા વેપારીઓની નોંધણી સિસ્ટમ દ્વારા ત્રણ દિવસમાં આપમેળે મંજૂર થઈ શકશે અને તેમાં અધિકારીની સીધી દખલગીરીની જરૂર નહીં પડે. હાલમાં આશરે 61 ટકા GST નોંધણીઓ આ ઓટોમેટેડ પ્રક્રિયા દ્વારા થતી હોવાનું જણાવાયું છે. નોંધણી ફોર્મને પણ સરળ બનાવવામાં આવશે. નામ, સરનામું અથવા ડિરેક્ટર જેવી વિગતોમાં ફેરફાર માટેની અરજીઓને પણ સિસ્ટમ દ્વારા ઓટોમેટિક મંજૂરી આપવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે.

2. રિટર્નમાં થયેલી ભૂલો સુધારવાની સુવિધા
GST રિટર્નમાં નાની-મોટી વિસંગતતાઓને કારણે દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં નોટિસો જનરેટ થાય છે. અહેવાલ મુજબ, દર વર્ષે આશરે 95 હજાર જેટલી નોટિસો આપમેળે જનરેટ થાય છે, પરંતુ તેમાં વસૂલાતનું પ્રમાણ માત્ર 0.08 ટકા જેટલું રહે છે. હવે વેચાણના બિલમાં ભૂલ થાય તો વેપારી પોતાના વેચાણ સ્ટેટમેન્ટમાં જ સુધારો કરી શકશે. સુધારો થયા બાદ ખરીદદારને પણ તેનો લાભ આપમેળે મળી શકે તેવી વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે. અગાઉની ભૂલો અને ખોટી રીતે દાખલ થયેલા GST નંબર સુધારવાની પણ મંજૂરી આપવામાં આવશે.

3. GST રિફંડની પ્રક્રિયા થશે ઝડપી
રિફંડ દાવાઓની પ્રક્રિયા માટે જરૂરી સમય ઘટાડવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. હાલની પ્રક્રિયામાં લાગતા સમયને 15 દિવસથી ઘટાડીને 10 દિવસ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. આ ઉપરાંત આશરે 90 ટકા કિસ્સાઓમાં સિસ્ટમ દ્વારા ત્રણ દિવસની અંદર રિફંડની પ્રક્રિયા કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે. એટલે કે દરેક કિસ્સામાં અધિકારીની મેન્યુઅલ કાર્યવાહી પર નિર્ભરતા ઘટાડવામાં આવશે. કેશ લેજરમાં રહેલું ન વપરાયેલ ભંડોળ પણ નિર્ધારિત પ્રક્રિયા મુજબ કરદાતાના ખાતામાં પરત કરવાની વ્યવસ્થા સરળ બનાવવામાં આવશે.

4. નાના કરવેરા વિવાદોમાં બિનજરૂરી નોટિસ નહીં
નાના પ્રમાણના કેસોમાં બિનજરૂરી કાનૂની કાર્યવાહી ઘટાડવા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. ₹10,000થી ઓછાની રકમ સાથે જોડાયેલા કેસોમાં સામાન્ય રીતે નોટિસ જારી ન કરવાની વ્યવસ્થા લાવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. નોટિસ આપવી, સુનાવણી કરવી અને અંતિમ આદેશ પસાર કરવા માટે એક પ્રમાણભૂત પ્રક્રિયા નક્કી કરવામાં આવશે. આથી નાના વેપારીઓને વારંવારની નોટિસ અને કચેરીના ચક્કરમાંથી રાહત મળી શકે છે.

5. ઈનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ એટલે કે ITCમાં મોટા ફેરફાર
ITC સંબંધિત નિયમોમાં પણ અનેક મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. માન્ય બિલ ધરાવતા અને માલ પ્રાપ્ત કરેલા પ્રામાણિક ખરીદદારોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે અધિકારીઓની એક સમિતિ બનાવવામાં આવશે. જો ખરીદદારે માલની સંપૂર્ણ ચુકવણી કરી હોય અને જરૂરી શરતો પૂરી કરી હોય તો આવા કિસ્સામાં તેની ITC અંગે યોગ્ય નિર્ણય લેવામાં આવશે. સમિતિ ત્રણ મહિનાની અંદર પોતાનો અહેવાલ આપશે. આ ઉપરાંત કર્મચારીઓના આરોગ્ય અને જીવન વીમા, ટેલિકોમ ટાવર, ફેક્ટરીની બહારની પાઇપલાઇન અને ચોક્કસ પ્રકારના મફત નમૂનાઓ પર પણ ITC ઉપલબ્ધ કરાવવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

6. એક જ વ્યવહાર પર ડબલ ટેક્સનો પ્રશ્ન દૂર કરવાનો પ્રયાસ
હોટેલ બુકિંગ, રેસ્ટોરન્ટ અને એજન્ટ મારફતે થતી ચોક્કસ પરિવહન સેવાઓ જેવી વ્યવસ્થાઓમાં એક જ વ્યવહાર પર વારંવાર ટેક્સ લાગતો હોવાની સમસ્યા અંગે પણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. ₹7,500 સુધીની કેટલીક પરિવહન સેવાઓ સહિત સંબંધિત વ્યવહારોમાં ડબલ ટેક્સેશન ટાળવા માટે નિયમોને સરળ બનાવવામાં આવશે. આથી સેવા ક્ષેત્રમાં કામ કરતા વેપારીઓ અને ગ્રાહકોને પ્રક્રિયાત્મક રાહત મળવાની શક્યતા છે.

7. નાના વેપારીઓ માટે વ્યવસાય કરવો વધુ સરળ બનશે
નાના કરદાતાઓ માટે GST રજીસ્ટ્રેશન રદ કરવાની પ્રક્રિયા પણ વધુ સરળ બનાવવામાં આવશે. વ્યવસાય બંધ કરનારા નાના વેપારીઓ માટે રદ કરવાની પ્રક્રિયા ઓટોમેટેડ બનાવવામાં આવશે અને અંતિમ રિટર્ન ફાઇલ કરવાની પ્રક્રિયા પણ તેમાં જ સામેલ કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત ₹5 કરોડ સુધીનું ટર્નઓવર ધરાવતા અને મુખ્યત્વે સીધા ગ્રાહકોને માલ વેચતા વેપારીઓ માટે રિટર્ન ફાઇલિંગની પ્રક્રિયા સરળ બનાવવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આવા વેપારીઓ વર્ષમાં એકવાર રિટર્ન ફાઇલ કરી શકશે, જ્યારે ટેક્સની ચુકવણી ત્રિમાસિક ધોરણે કરી શકાશે.

8. રસ્તા પર માલ લઈ જતા વાહનોનું બિનજરૂરી ચેકિંગ નહીં
GST હેઠળ માલ પરિવહન કરતા વાહનોને રસ્તામાં મનસ્વી રીતે રોકવાની કાર્યવાહી પર નિયંત્રણ મૂકવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. હવે કોઈપણ અધિકારી માત્ર પોતાની મરજીથી વાહન રોકી શકશે નહીં. વાહન રોકવા માટે સંયુક્ત કમિશનર કક્ષાના અધિકારીની મંજૂરી અને ચોક્કસ ગુપ્ત માહિતી જરૂરી બનશે. માલનું ચેકિંગ મુખ્યત્વે તે રાજ્યમાં કરવામાં આવશે જ્યાંથી માલ મોકલવામાં આવ્યો છે અથવા જ્યાં માલ પહોંચવાનો છે. ટ્રાન્ઝિટ રાજ્યમાં રસ્તામાં વાહન રોકીને બિનજરૂરી તપાસ કરવાની પ્રક્રિયા ઘટાડવામાં આવશે.

9. ધરપકડ અને દંડની જોગવાઈમાં મોટો ફેરફાર
GST કાર્યવાહી દરમિયાન ધરપકડની સત્તા અંગે પણ મોટો ફેરફાર જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. રજૂ કરવામાં આવેલી માહિતી મુજબ GST હેઠળ ધરપકડની જોગવાઈ દૂર કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત કાર્યવાહી માટેની મર્યાદા ₹1 કરોડથી વધારીને ₹5 કરોડ કરવામાં આવશે. પ્રમાણભૂત દંડની રકમ પણ ₹25,000થી ઘટાડીને ₹10,000 કરવામાં આવશે. આ સમગ્ર વ્યવસ્થામાં ડેટા, ઓટોમેશન અને ટેક્નોલોજી પર વધુ આધાર રાખીને બિનજરૂરી માનવીય હસ્તક્ષેપ અને ભયનું વાતાવરણ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

10. એક્સપોર્ટ અને ઈ-કોમર્સ ક્ષેત્રને પણ રાહત
વિદેશી ગ્રાહકોને સેવા આપતી ભારતીય કંપનીઓ માટે એક્સપોર્ટની વ્યાખ્યામાં પણ કેટલીક સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે. જો ભારતીય કંપની વિદેશમાં પોતાની શાખા મારફતે વિદેશી ગ્રાહકને સેવા પૂરી પાડે છે તો ચોક્કસ શરતો હેઠળ તેને સેવા એક્સપોર્ટ તરીકે ગણવામાં આવશે. તે જ રીતે, વિદેશી ગ્રાહક ભારતમાં માલ મોકલે અને અહીં તેના પર ટેસ્ટિંગ, રિપેરિંગ અથવા રિસર્ચ જેવા કામ કરવામાં આવે તો તેને પણ સેવા એક્સપોર્ટ તરીકે ગણવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. ઈ-કોમર્સ ક્ષેત્રમાં નાના વેપારીઓ માટે પણ નિયમો સરળ બનાવવામાં આવશે. હવે નાના વિક્રેતાઓ માટે દેશના દરેક રાજ્યમાં અલગ ઓફિસ દર્શાવવાની જરૂરિયાત ઘટાડીને પોતાના મુખ્ય વ્યવસાય સ્થળના સરનામાનો ઉપયોગ કરવાની વ્યવસ્થા સરળ બનાવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આથી નાના વેપારીઓ પોતાના રાજ્યમાંથી જ દેશભરમાં ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ મારફતે માલ વેચી શકશે.

GSTના દરોમાં આ વખતે ફેરફાર નહીં
GST કાઉન્સિલની આ બેઠકમાં માલ અને સેવાઓના GST દરોમાં કોઈ નવો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. હાલમાં કાઉન્સિલનું ધ્યાન ટેક્સ રેટ બદલવા કરતાં GSTની પ્રક્રિયાને વધુ સરળ, ઝડપી અને પારદર્શક બનાવવા પર કેન્દ્રિત છે. આગામી સમયમાં GST દરોમાં ફેરફાર અલગ પ્રક્રિયા અથવા બેઠકમાં વિચારવામાં આવી શકે છે. હાલનો મુખ્ય ફોકસ નોંધણી, રિટર્ન, ITC, રિફંડ, તપાસ અને કાનૂની પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવાનો છે.

GST 2.0 તરફ મોટું પગલું
GST કાઉન્સિલના આ નિર્ણયોથી સ્પષ્ટ થાય છે કે હવે GST વ્યવસ્થામાં માત્ર ટેક્સ વસૂલાત કરતાં પ્રક્રિયાની સરળતા અને ડિજિટલ ઓટોમેશન પર વધુ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. વેપારીઓ માટે ઝડપી નોંધણી, સરળ રિટર્ન, સમયસર રિફંડ, ITCનું રક્ષણ અને બિનજરૂરી ચેકિંગમાં ઘટાડો થાય તો ‘Ease of Doing Business’માં નોંધપાત્ર સુધારો થઈ શકે છે. કાગળકામ અને માનવીય હસ્તક્ષેપ ઘટાડીને ડેટા આધારિત સિસ્ટમને વધુ મજબૂત બનાવવાનો આ પ્રયાસ GST વ્યવસ્થાને આગામી તબક્કામાં લઈ જતું મહત્વપૂર્ણ પગલું બની શકે છે.

Tags:
Gujarat Vandanગુજરાત વંદનઆર્થિક સમાચારનવી નીતિઓકરદાતા
અમારા WhatsApp ચેનલ સાથે જોડાઓ
તાજા અપડેટ્સ મેળવો સીધા તમારા WhatsApp પર
Join Now

Videos

હે ગોળમટોળ લાલરંગવાળા 14 કિલોના મારા પ્રિય સિલિન્ડર તું ક્યાં છે.?

હે ગોળમટોળ લાલરંગવાળા 14 કિલોના મારા પ્રિય સિલિન્ડર તું ક્યા...

16 માર્ચ, 2026
'56 ઇંચની છાતી' અને ટ્રમ્પનો આદેશ: વ્હાઇટ હાઉસથી કેમ ચાલે છે ભારતનો વહીવટ? જુઓ સનસનીખેજ વિશ્લેષણ.

'56 ઇંચની છાતી' અને ટ્રમ્પનો આદેશ: વ્હાઇટ હાઉસથી કેમ ચાલે છે...

10 માર્ચ, 2026
નીતિશ કુમારની 'એક્ઝિટ' અને પુત્ર નિશાંતની 'એન્ટ્રી'! ભાજપે બિહારમાં કેવી રીતે રમી ‘માસ્ટર ગેમ’?

નીતિશ કુમારની 'એક્ઝિટ' અને પુત્ર નિશાંતની 'એન્ટ્રી'! ભાજપે બ...

10 માર્ચ, 2026
'કેજરીવાલ તો ગિયો...'? નીચલી કોર્ટના ચુકાદા પર આટલી ગર્જના કેમ? જાણો અંદરની વાત!

'કેજરીવાલ તો ગિયો...'? નીચલી કોર્ટના ચુકાદા પર આટલી ગર્જના ક...

10 માર્ચ, 2026
શિક્ષણ મંત્રીનું રાજીનામું માંગતા CJI? ન્યાયતંત્રને બદનામ કરવાના કાવતરાનો પર્દાફાશ!

શિક્ષણ મંત્રીનું રાજીનામું માંગતા CJI? ન્યાયતંત્રને બદનામ કર...

10 માર્ચ, 2026
શું પાવરફુલ મોદીની કોઈ 'દુખતી નસ' ટ્રમ્પના હાથમાં છે?

શું પાવરફુલ મોદીની કોઈ 'દુખતી નસ' ટ્રમ્પના હાથમાં છે?

26 ફેબ્રુઆરી, 2026
 ભારતના રાજનેતાઓની રાજનીતિ પણ 3 વસ્તુઓથી ચાલે છે રેવડી કલ્ચર... રેવડી કલ્ચર... ઔર રેવડી કલ્ચર...

ભારતના રાજનેતાઓની રાજનીતિ પણ 3 વસ્તુઓથી ચાલે છે રેવડી કલ્ચર...

26 ફેબ્રુઆરી, 2026