Govt bans gutkha pan masala: ઉત્તરાખંડ સરકારે જાહેર આરોગ્યને ધ્યાનમાં રાખીને ગુટખા, પાન મસાલા અને તમાકુ તથા નિકોટિન ધરાવતા ખાદ્ય ઉત્પાદનો સામે મોટો નિર્ણય લીધો છે. અહેવાલ મુજબ, 13 ઓક્ટોબર, 2026થી રાજ્યમાં આવા ઉત્પાદનોના ઉત્પાદન, સંગ્રહ, વિતરણ અને વેચાણ પર એક વર્ષ માટે પ્રતિબંધ લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણયથી રાજ્યમાં વિવિધ નામે વેચાતા ગુટખા અને પાન મસાલાના વેપાર પર અસર થવાની શક્યતા છે. સરકારનો હેતુ તમાકુ અને નિકોટિનના સેવનથી થતા સ્વાસ્થ્યના જોખમોને ઘટાડવાનો અને ખાદ્ય સુરક્ષાના નિયમોનો અમલ વધુ કડક બનાવવાનો હોવાનું જણાવાયું છે.
કમિશનર વિનય શંકર પાંડેએ મંગળવારે આદેશ જારી કર્યો
આ પ્રતિબંધ અંગે ઉત્તરાખંડના ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશનના કમિશનર વિનય શંકર પાંડેએ મંગળવારે આદેશ જારી કર્યો હોવાનો અહેવાલ છે. જણાવ્યા મુજબ, આ નિર્ણય ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ એક્ટ, 2006ની કલમ 26, કલમ 30(2) અને કલમ 92 હેઠળની સત્તાઓના આધારે લેવામાં આવ્યો છે. પ્રતિબંધ હેઠળ રાજ્યમાં તમાકુ અથવા નિકોટિન ધરાવતા સંબંધિત ખાદ્ય ઉત્પાદનોના ઉત્પાદનથી લઈને તેમના વેચાણ અને વિતરણ સુધીની પ્રવૃત્તિઓને આવરી લેવામાં આવી છે. જોકે, પ્રતિબંધના ચોક્કસ વ્યાપ અને અમલીકરણની શરતો માટે સરકારના મૂળ આદેશની વિગતો જોવી જરૂરી છે.
ઉત્પાદનો સામે પ્રતિબંધાત્મક પગલાં લીધાં હતાં
ઉત્તરાખંડમાં ગુટખા અને પાન મસાલા પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો આ પ્રથમ પ્રયાસ નથી. અહેવાલ મુજબ, રાજ્ય સરકારે અગાઉ 2013માં પણ આવા ઉત્પાદનો સામે પ્રતિબંધાત્મક પગલાં લીધાં હતાં. ત્યારબાદ 2015 અને 2019માં પણ આ સંબંધિત આદેશો જારી કરવામાં આવ્યા હતા. તેમ છતાં, ગુટખા અને પાન મસાલાના ઉપયોગને સંપૂર્ણપણે અટકાવવો પડકારરૂપ રહ્યો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. નવા એક વર્ષના પ્રતિબંધથી નિયમોના અમલ અને બજારમાં આવા ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતા પર કેટલી અસર પડે છે તે આગામી સમયમાં સ્પષ્ટ થશે.
ખાદ્ય પદાર્થોમાં ઘટક તરીકે તમાકુ અને નિકોટિનનો ઉપયોગ
ખાદ્ય સુરક્ષા અને ધોરણો (વેચાણ પર પ્રતિબંધ અને પ્રતિબંધ) નિયમો, 2011ના નિયમન 2.3.4 હેઠળ ખાદ્ય પદાર્થોમાં ઘટક તરીકે તમાકુ અને નિકોટિનનો ઉપયોગ પ્રતિબંધિત છે. આ નિયમનો હેતુ ખાદ્ય ઉત્પાદનોમાં હાનિકારક પદાર્થોના ઉપયોગને રોકવાનો છે. ગુટખા જેવા ઉત્પાદનોના સેવનને મોઢા અને ગળાના કેન્સર સહિત ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ સાથે જોડવામાં આવે છે. આથી, પ્રતિબંધના અમલમાં ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગ, સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર અને સંબંધિત તપાસ એજન્સીઓની ભૂમિકા મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે. નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનારાઓ સામે કાયદા મુજબ કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
વેપારીઓ માટે નવા નિયમોનું પાલન કરવું જરૂરી
ઉત્તરાખંડ સરકારના આ નિર્ણયથી ગુટખા અને પાન મસાલાના ઉત્પાદકો, વિતરકો તથા વેપારીઓ માટે નવા નિયમોનું પાલન કરવું જરૂરી બનશે. સાથે જ પ્રતિબંધિત ઉત્પાદનોનું ગેરકાયદેસર વેચાણ અટકાવવું પણ વહીવટીતંત્ર માટે મોટો પડકાર રહેશે. માત્ર પ્રતિબંધ જાહેર કરવાથી સમસ્યા સંપૂર્ણપણે ઉકેલાતી નથી; તેના માટે સતત તપાસ, કાયદાનો અસરકારક અમલ અને જનજાગૃતિ પણ જરૂરી છે. આગામી એક વર્ષ દરમિયાન સરકાર આ પ્રતિબંધનો અમલ કેટલી કડકાઈથી કરાવે છે અને તેના પરિણામે તમાકુ તથા નિકોટિન ધરાવતા ઉત્પાદનોના વપરાશમાં કેટલો ઘટાડો થાય છે, તેના પર સૌની નજર રહેશે.
