Gujarat dominance in IPO market: જિયોના શેર સ્ટોક એક્સચેન્જ પર લિસ્ટ થાય તે પહેલાં વોટ્સએપ ગ્રુપ્સમાં એક આંકડો ફરતો થયો હતો ₹245. તેનો અર્થ એ હતો કે, ખરીદદારો ₹1119ના ઇશ્યૂ ભાવ કરતાં ₹245 વધારે આપવા તૈયાર હતા એટલે શેર આશરે ₹1364ની આસપાસ ખૂલવાની ધારણા હતી. આ વધારાની રકમને જ 'ગ્રે માર્કેટ પ્રીમિયમ' (GMP) કહેવાય છે. જ્યારે ટ્રેડિંગ શરૂ થયું ત્યારે જિયો ઇશ્યૂ ભાવ કરતાં ₹239 ઉપર લિસ્ટ થયો, જે અંદાજની બિલકુલ નજીક હતો. પરંતુ નવાઈની વાત એ છે કે આ આંકડો NSE કે BSE એ ક્યારેય જાહેર કર્યો નથી અને SEBI એ પણ તેને મંજૂરી આપી નથી. વાસ્તવમાં, IPO વેબસાઇટ્સ પર દેખાતો GMP એટલે અમદાવાદ, રાજકોટ, મુંબઈ અને સુરતના ગણતરીના ડીલરો એકબીજા સાથે મળીને જે ભાવ નક્કી કરે છે તે જ ભાવ. કોઈ કાગળ કે કરાર વિના આખો કારોબાર માત્ર ભરોસા પર ચાલે છે.
IPOની દુનિયાની ડાર્ક સાઇડ
IPO બજારની એક કાળી બાજુ પણ છે, જેનો ઈતિહાસ 2005ના અમદાવાદના એક મોટા કૌભાંડ સાથે જોડાયેલો છે. તે સમયે દરેક IPOમાં રિટેલ રોકાણકારો માટે અનામત હિસ્સો જાણે મફતની કમાણી સમાન ગણાતો હતો. અહેવાલો મુજબ, અમદાવાદના એક ફોટો સ્ટુડિયોના ગ્રાહકોના ફોટાનો દુરુપયોગ કરીને ગણતરીના સરનામાં પર હજારો નકલી બેંક અને ડીમેટ ખાતાં ખોલવામાં આવ્યાં હતાં. IPOમાં રિટેલ હિસ્સાના આશરે 8.29 ટકા એટલે કે 1.2 કરોડ શેર 44,000 નકલી એકાઉન્ટ્સમાં ફાળવાયા હતા, જે માત્ર આઠ એજન્ટો ચલાવતા હતા. ₹34ના ઇશ્યૂ ભાવના શેર ₹64માં વેચીને બમણો નફો રળાયો હતો અને અસલી રિટેલ રોકાણકારો ઠગાઈ ગયા હતા. આજે ભલે એક PAN પર એક જ અરજીનો કડક નિયમ હોય, પરંતુ બોધપાઠ એ જ છે કે જ્યાં પાકો નફો દેખાય ત્યાં ગોટાળાખોરો રસ્તો શોધી જ લે છે.
દેશમાં ગુજરાતનો હિસ્સો 9%, પરંતુ IPO ફાળવણીમાં ગુજરાતીઓ બધાથી આગળ
NSEના માર્ચ 2025ના ડેટા મુજબ, દેશના કુલ 11.3 કરોડ યુનિક રોકાણકારોમાં ગુજરાતનો હિસ્સો આશરે 9 ટકા (99 લાખ રોકાણકારો) છે, પરંતુ IPOમાં રોકાણ કરવામાં ગુજરાતીઓ સમગ્ર દેશમાં મોખરે છે. SEBI દ્વારા એપ્રિલ 2021થી ડિસેમ્બર 2023 દરમિયાન લિસ્ટ થયેલા 144 મેઇનબોર્ડ IPOની તપાસમાં સામે આવ્યું કે, રિટેલ કેટેગરીમાં ગુજરાતને સૌથી વધુ 39.3 ટકા ફાળવણી મળી હતી (મહારાષ્ટ્રને 13.5% અને રાજસ્થાનને 10.5%). જ્યારે મોટી રકમ રોકતા HNI કેટેગરીમાં તો ગુજરાતનો હિસ્સો 42.3 ટકા જેટલો જંગી હતો.
GMP પર કેટલો ભરોસો કરવો?
વર્ષ 2026માં 2 જાન્યુઆરીથી 28 ઓક્ટોબર સુધી મેઇનબોર્ડ અને SME મળીને કુલ 294 IPO (109 મેઇનબોર્ડ અને 185 SME) લિસ્ટ થયા. લિસ્ટિંગ પહેલાંના છેલ્લા GMP અને લિસ્ટિંગના ખૂલતા ભાવની સરખામણી કરતા જાણવા મળ્યું કે જેનો GMP 25 ટકાથી વધુ હતો એવા 55 IPOમાંથી એક પણ ઇશ્યૂ ભાવથી નીચે લિસ્ટ થયો નહોતો. તેનાથી વિપરીત, જેનો GMP શૂન્ય હતો તેમાંથી 44 ટકા IPO ઇશ્યૂ ભાવથી નીચે (ડિસ્કાઉન્ટમાં) લિસ્ટ થયા. આમ, ઊંચો GMP મજબૂત સંકેત છે અને શૂન્ય GMP ચેતવણી છે પરંતુ, નાના SME IPOમાં કોઈ એક મોટો ઓપરેટર પણ કૃત્રિમ રીતે GMP ઉપર-નીચે કરી શકે છે.
વોટ્સએપ-ટેલિગ્રામ પર 'પાકી ફાળવણી'ની લાલચ આપતા ઠગોથી સાવધાન
રોકાણકારોની GMP પરની નજરનો ગેરફાયદો ઉઠાવીને સાયબર ઠગો સક્રિય થયા છે. SEBIએ એવા વોટ્સએપ અને ટેલિગ્રામ ગ્રુપ્સ સામે કડક ચેતવણી જારી કરી છે, જેઓ "IPO માં પાકી ફાળવણી" અપાવવાનું વચન આપે છે. ઓવરસબસ્ક્રાઇબ થયેલા IPOમાં શેર સંપૂર્ણપણે કોમ્પ્યુટરાઇઝ્ડ લોટરી સિસ્ટમથી ફાળવાય છે, તેથી પાકી ફાળવણીનો કોઈપણ દાવો સો ટકા ઠગાઈ છે.
(નોંધ: આ માહિતી માત્ર શૈક્ષણિક હેતુ માટે છે, રોકાણની સલાહ નથી.)
વિશેષ અને વધારાની માહિતી
અરજી કરતા પહેલાં ધ્યાનમાં રાખવાના 3 ખાસ મુદ્દા:
કંપનીના ફંડામેન્ટલ્સ અને DRHP: માત્ર GMP જોઈને અરજી કરવાને બદલે કંપનીની આવક, નફો, દેવું અને વ્યવસાયનું મોડેલ તપાસો.
સબસ્ક્રિપ્શન આંકડા (QIB અને NII): છેલ્લા દિવસે સંસ્થાકીય રોકાણકારો (QIB) અને HNI કેટેગરીમાં કેટલું ભરણું ભરાયું છે તે જુઓ, કારણ કે તે વાસ્તવિક માંગ દર્શાવે છે.
સત્તાવાર માધ્યમનો ઉપયોગ: ASBA (બેંક એકાઉન્ટ) અથવા સત્તાવાર UPI હેન્ડલ દ્વારા જ અરજી કરો અને ક્યારેય કોઈ વ્યક્તિગત ખાતામાં પૈસા ટ્રાન્સફર ન કરો.








