First phase of India-US trade deal: ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી દ્વિપક્ષીય વેપાર કરારની વાટાઘાટો હવે નિર્ણાયક તબક્કામાં પહોંચી હોવાના સંકેતો મળી રહ્યા છે. કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે ગુરુવારે જણાવ્યું હતું કે પ્રસ્તાવિત વેપાર કરારના પ્રથમ તબક્કાને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું છે અને હાલમાં તેનો કાનૂની મુસદ્દો તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. તેમણે આશા વ્યક્ત કરી હતી કે બાકી રહેલી પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ થયા બાદ કરારને ટૂંક સમયમાં અંતિમ સ્વરૂપ મળી શકે છે. જોકે, કાનૂની મુસદ્દો તૈયાર થવો અને કરારનો સત્તાવાર અમલ શરૂ થવો એ બંને અલગ પ્રક્રિયાઓ છે.
અમેરિકાના રાજદૂત સર્જિયો ગોરે પણ વાટાઘાટોમાં પ્રગતિની કરી પુષ્ટિ
ભારતમાં અમેરિકાના રાજદૂત સર્જિયો ગોરે પણ બંને દેશો વચ્ચેના વેપાર કરાર અંગે સકારાત્મક સંકેતો આપ્યા હતા. બ્લૂમબર્ગ ન્યૂ ઇકોનોમી ફોરમમાં બોલતાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે વાટાઘાટો ઝડપથી આગળ વધી છે અને મુખ્ય મુદ્દાઓ પર સહમતી સધાઈ છે. ગોરે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે બંને દેશો અંતે આ કરાર પૂર્ણ કરી શકશે. જોકે, તેમણે કરારની ચોક્કસ શરતો અંગે વધુ વિગતો આપવાનું ટાળ્યું હતું. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકાના ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ જેમ્સન ગ્રીર અને પીયૂષ ગોયલ પ્રસ્તાવિત કરારની બારીક વિગતો પર ચર્ચા કરી રહ્યા છે.
ભારતને સ્પર્ધાત્મક દેશો કરતાં વધુ લાભ મળે તેવો પ્રયાસ
પીયૂષ ગોયલે જણાવ્યું હતું કે ભારતને અન્ય સ્પર્ધાત્મક દેશોની સરખામણીમાં વધુ સારો વેપારી લાભ મળે તે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. કરારનો અમલ ક્યારે શરૂ થશે તે અંગે તેમણે સંકેત આપ્યો હતો કે ભારતને સ્પર્ધાત્મક ફાયદો મળે તેવી સ્થિતિ ઊભી થયા બાદ જ તેના અમલીકરણનો માર્ગ સ્પષ્ટ થશે. વાણિજ્ય સચિવ રાજેશ અગ્રવાલે પણ ભાર મૂક્યો હતો કે વેપાર કરારથી ભારતીય ઉત્પાદકો અને નિકાસકારોને અમેરિકાના બજારમાં પ્રાથમિકતા સાથે પ્રવેશ મળવો જોઈએ. તેમના મતે, આસિયાન દેશો, ચીન અને બાંગ્લાદેશ જેવા સ્પર્ધકોની સરખામણીમાં ભારતની સ્થિતિ મજબૂત રહે તે જરૂરી છે.
ટેરિફ અને કાનૂની પ્રક્રિયાઓ વચ્ચે કરારનો માર્ગ પડકારજનક
ભારત-અમેરિકા વેપાર કરારની પ્રક્રિયા દરમિયાન અમેરિકાની ટેરિફ નીતિ અને કાનૂની નિર્ણયો મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહ્યા છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા લાદવામાં આવેલા પારસ્પરિક ટેરિફ અંગેના કાનૂની વિવાદ અને અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય બાદ વેપાર નીતિમાં નવી અનિશ્ચિતતા ઊભી થઈ હોવાનો અહેવાલ છે. આવી સ્થિતિમાં અમેરિકાના ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ કાર્યાલયે આગળ કયા પગલાં લેવાના છે તે સ્પષ્ટ થયા બાદ જ કરારના અમલીકરણ અંગે વધુ સ્પષ્ટતા થઈ શકશે. આ ઉપરાંત, અમેરિકાએ કલમ 301 હેઠળ કેટલાક દેશોની વેપાર નીતિઓ અને બળજબરીથી મજૂરી દ્વારા ઉત્પાદિત માલની આયાત અટકાવવા સંબંધિત મુદ્દાઓ પર કાર્યવાહી કરી છે. માળખાકીય વધારાની ઉત્પાદન ક્ષમતા અંગેની તપાસ સહિતના અન્ય વેપાર સંબંધિત મુદ્દાઓ પણ બંને દેશોની વાટાઘાટો માટે મહત્ત્વ ધરાવે છે. આ તમામ પ્રક્રિયાઓ કરારની અંતિમ શરતો અને તેના અમલના સમયપત્રકને અસર કરી શકે છે.
ભારત-અમેરિકા વેપાર સંબંધો માટે આગળનો તબક્કો મહત્ત્વપૂર્ણ
વેપાર કરારને લઈને બંને દેશોના નેતાઓ અને અધિકારીઓ તરફથી અલગ-અલગ સમયે સકારાત્મક નિવેદનો સામે આવ્યાં છે. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે પણ ભારત અને અમેરિકા અંતિમ કરાર તરફ આગળ વધી રહ્યાં હોવાનો સંકેત આપ્યો હતો. બીજી તરફ, અમેરિકાના વેપાર પ્રતિનિધિ દ્વારા અગાઉ કરાર હજી નજીકના તબક્કામાં ન હોવાની ટિપ્પણી કરવામાં આવી હતી. આ નિવેદનો દર્શાવે છે કે વાટાઘાટોમાં પ્રગતિ છતાં કેટલીક બાબતો પર અંતિમ સહમતી અને કાનૂની પ્રક્રિયા બાકી હોઈ શકે છે. જો કરાર અમલમાં આવે તો બંને દેશો વચ્ચે વેપાર, નિકાસ, આયાત અને બજારમાં પ્રવેશની શરતોને નવી દિશા મળી શકે છે. ખાસ કરીને ભારતીય નિકાસકારો માટે અમેરિકાના બજારમાં સ્પર્ધાત્મક સ્થિતિ જાળવવી મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે. જોકે, કરારની સંપૂર્ણ વિગતો, અંતિમ મંજૂરીઓ અને અમલની તારીખ અંગે સત્તાવાર જાહેરાત થાય ત્યાર બાદ જ તેના વાસ્તવિક આર્થિક પ્રભાવનું મૂલ્યાંકન કરી શકાશે.
