IRDAI motor insurance rules change 2026: દેશમાં નવી કાર કે બાઇક ખરીદવાની સાથે જ મોટર ઇન્સ્યોરન્સ (વાહન વીમો) લેવો કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત હોય છે પરંતુ, હવે સામાન્ય વાહન ચાલકો માટે ઇન્સ્યોરન્સ પોલિસી ખરીદવાની સમગ્ર પદ્ધતિ ઝડપથી બદલાવા જઈ રહી છે. ભારતીય વીમા વિનિયામક અને વિકાસ પ્રાધિકરણ (IRDAI) એ વાહન માલિકોના હિતમાં એક ક્રાંતિકારી પરિપત્ર જારી કર્યો છે. આ નવા નિર્દેશ મુજબ 15 ડિસેમ્બર, 2026થી મોટર ઇન્સ્યોરન્સ ક્ષેત્રે નવી '4-લેયર સિસ્ટમ' અમલમાં આવશે. આ વ્યવસ્થા હેઠળ ગ્રાહકોને તેમની જરૂરિયાત મુજબ અલગ-અલગ ઇન્સ્યોરન્સ કવરેજ પસંદ કરવાની સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા મળશે. હવે બિનજરૂરી કવર એકસાથે પેકેજ તરીકે ખરીદવાની કોઈ મજબૂરી રહેશે નહીં.
ચાર ભાગોમાં વિભાજિત થશે મોટર ઇન્સ્યોરન્સ પોલિસી
IRDAI દ્વારા મોટર ઇન્સ્યોરન્સને ચાર અલગ-અલગ વિભાગોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યો છે. આ પૈકી અમુક કવર કાયદાકીય દ્રષ્ટિએ ફરજિયાત રહેશે, જ્યારે અન્ય કવર ગ્રાહકો પોતાની પસંદગી મુજબ લઈ શકશે:
થર્ડ પાર્ટી ઇન્સ્યોરન્સ (ફરજિયાત): મોટર વ્હીકલ એક્ટ મુજબ આ કવર અગાઉની જેમ જ દરેક વાહન માટે કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત રહેશે. જો તમારા વાહનથી અન્ય કોઈ ત્રીજી વ્યક્તિને શારીરિક ઇજા પહોંચે અથવા તેની મિલકતને નુકસાન થાય, તો તેની કાયદાકીય જવાબદારી આ કવર હેઠળ આવરી લેવાય છે.
મુસાફરોની કાયદાકીય જવાબદારી (મરજિયાત/વૈકલ્પિક): કારમાં મુસાફરી કરતા અન્ય મુસાફરો, બાઇક પર પાછળ બેસનાર પિલિયન રાઇડર અને વાહન માલિકના કર્મચારીઓ માટેનો કાયદાકીય જવાબદારી કવર હવે વૈકલ્પિક રહેશે. ગ્રાહક વધારાનું નિયત પ્રીમિયમ ચૂકવીને આ કવર પસંદ કરી શકશે.
પર્સનલ એક્સિડન્ટ કવર: આ સેક્શન હેઠળ વાહનના મૂળ માલિક માટે પર્સનલ એક્સિડન્ટ કવર લેવું ફરજિયાત રહેશે. જ્યારે વાહનમાં બેસતા અન્ય મુસાફરો, પિલિયન રાઇડર અથવા માલિક સિવાયના અન્ય પેઇડ ડ્રાઇવર માટે આ કવરેજ લેવું વૈકલ્પિક રાખવામાં આવ્યું છે.
ઓન ડેમેજ કવર (મરજિયાત): આ કવર હેઠળ પોતાના વાહનને થતા નુકસાન સામે સુરક્ષા મળે છે. માર્ગ અકસ્માત, આગ, કુદરતી આપત્તિ કે ચોરી જેવા જોખમોથી વાહનને નુકસાન થાય ત્યારે આ કવર ઉપયોગી બને છે. ગ્રાહકો પોતાની આર્થિક ક્ષમતા અને વાહનની સ્થિતિ મુજબ તેને પસંદ કરી શકશે.
દરેક કવરનું પ્રીમિયમ અલગથી દર્શાવવું અનિવાર્ય બનશે
નવા નિયમો લાગુ થયા બાદ વીમા કંપનીઓએ ગ્રાહકોને પોલિસી દસ્તાવેજમાં પારદર્શિતા આપવી પડશે. પોલિસીમાં દરેક સેક્શન અને તેની સામે મળતા ચોક્કસ લાભો તેમજ તે માટે વસૂલાતા પ્રીમિયમની રકમનો અલગ-અલગ સ્પષ્ટ હિસાબ આપવો પડશે. આ ઉપરાંત, વીમા કંપનીઓ માટે પોલિસી વેચતી વખતે 'કસ્ટમર ઓપ્શન ફોર્મ' આપવું ફરજિયાત રહેશે. ગ્રાહકો આ ફોર્મમાં યોગ્ય વિકલ્પ પર ટિક માર્ક કરીને નક્કી કરી શકશે કે તેમને કયા વધારાના એડ-ઓન કે વૈકલ્પિક કવર જોઈએ છે અને કયા નથી જોઈતા. આ સુવિધા ઓનલાઇન પોર્ટલ અને ઓફલાઇન એજન્ટો બંને મારફતે ઉપલબ્ધ રહેશે.
મુસાફરો અને પરિવારના સભ્યો માટેના નિયમોમાં શું ફેરફાર થશે?
હાલના સમયમાં મોટાભાગના પોલિસીધારકોને એ સ્પષ્ટ જાણકારી હોતી નથી કે તેમની મોટર પોલિસીમાં પાછળ બેસનારા કે પરિવારજનોની સુરક્ષા સામેલ છે કે નહીં. હવે નવી વ્યવસ્થામાં મુસાફરો અને પાછળ બેસનારા માટે સ્પષ્ટપણે અલગ કવર મળશે. જોકે, IRDAI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મુસાફરોના સામાન્ય વૈકલ્પિક કવરમાં વાહનના માલિક તેમજ તેના નિકટના કુટુંબીજનો જેવા કે માતા-પિતા, પતિ-પત્ની અને બાળકોનો સીધો સમાવેશ થતો નથી; તેમના માટે અલગ એક્સિડન્ટ પોલિસી અથવા માલિકના પર્સનલ એક્સિડન્ટ કવરના નિયમો લાગુ પડે છે.
વિશેષ અને વધારાની માહિતી
ગ્રાહકોને આર્થિક બચત થશે: જૂની પદ્ધતિમાં કોમ્પ્રિહેન્સિવ પોલિસીના નામે ઘણી બિનજરૂરી બાબતોનું પ્રીમિયમ પણ એકસાથે જોડી દેવામાં આવતું હતું. નવી અનુકૂળ પ્રણાલીથી ખાસ કરીને જૂના વાહનો ધરાવતા લોકો, જેઓ માત્ર જરૂરી કવરેજ જ રાખવા માંગે છે, તેમના વાર્ષિક પ્રીમિયમ ખર્ચમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે.
ડિજિટલ ક્લેમ પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક બનશે: દરેક ઘટકનું પ્રીમિયમ અને જવાબદારી નિર્ધારિત હોવાથી અકસ્માત સમયે ક્લેમ સેટલમેન્ટ દરમિયાન કંપનીઓ અને ગ્રાહકો વચ્ચે ઊભા થતા વિવાદોમાં મોટો ઘટાડો થશે, જેથી દાવાની પતાવટ વધુ ઝડપી બનશે.
