How to Check Gold Purity at Home: દિવાળી અને ધનતેરસ જેવા તહેવારોમાં લોકો સોનાનાં ઘરેણાં ખરીદવાનું પસંદ કરે છે. પરંતુ સોનાની ખરીદી કરતી વખતે તેમાં ભેળસેળ હોવાની ચિંતા પણ રહે છે. ઘણી વખત શુદ્ધતાની યોગ્ય જાણકારી ન હોવાને કારણે ગ્રાહકો છેતરપિંડીનો ભોગ બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં તમે ખરીદેલા સોનાના ઘરેણાં અસલી છે કે નહીં અને તેમાં કેટલી શુદ્ધતા છે તે જાણવું જરૂરી છે. સોનાની ચોક્કસ શુદ્ધતા જાણવા માટે લેબોરેટરી ટેસ્ટ સૌથી વિશ્વસનીય છે, પરંતુ કેટલીક પ્રાથમિક ઘરેલુ તપાસ અને સરકારી સુવિધાઓની મદદથી પણ સોનાની ઓળખ અંગે માહિતી મેળવી શકાય છે.
ઘરે બેઠા સોનાની શુદ્ધતા તપાસવાની 5 રીત
જો તમે બ્રાન્ડેડ જ્વેલર્સ પાસેથી HUID કોડ ધરાવતા સોનાનાં ઘરેણાં ખરીદ્યાં હોય, તો BIS Care એપ દ્વારા તેની વિગતો જાણી શકો છો. તેમાં ઘરેણાંની શુદ્ધતા, કેરેટ અને હોલમાર્કિંગ સંબંધિત માહિતી મળી શકે છે. જો તમે ગામ કે નાના શહેરના સોની પાસેથી ઘરેણાં ખરીદ્યાં હોય, તો તેને BIS માન્ય એસેઇંગ અને હોલમાર્કિંગ સેન્ટર પર લઈ જઈને તેની શુદ્ધતાની તપાસ કરાવી શકો છો. ખરીદી વખતે HUID ધરાવતાં હોલમાર્કવાળાં ઘરેણાં પસંદ કરવાથી ગ્રાહકોને ગુણવત્તા અંગે ફરિયાદ કરવાની સુવિધા પણ મળે છે.
હોલમાર્ક અને HUID કોડ તપાસો
સોનાનાં ઘરેણાંની શુદ્ધતા ઓળખવા માટે હોલમાર્ક સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ નિશાની છે. હોલમાર્કવાળા ઘરેણાં પર BISનો લોગો, શુદ્ધતાનો આંકડો અને છ અક્ષર-આંકડાનો HUID કોડ હોય છે.ઉદાહરણ તરીકે:
22K916: 22 કેરેટ સોનું, જેમાં 91.6 ટકા શુદ્ધ સોનું હોય છે.
18K750: 18 કેરેટ સોનું, જેમાં 75 ટકા શુદ્ધ સોનું હોય છે.
તમે BIS Care એપમાં HUID કોડ દાખલ કરીને ઘરેણાંની હોલમાર્કિંગ વિગતો ચકાસી શકો છો. આ માટે ઘરેણાં પરનો કોડ અને એપમાં દર્શાવાતી માહિતી સરખાવવી જરૂરી છે.
ચુંબકથી કરો પ્રાથમિક તપાસ
સોનું સામાન્ય રીતે ચુંબક તરફ આકર્ષાતું નથી. તેથી શક્તિશાળી ચુંબકને ઘરેણાંની નજીક લાવીને પ્રાથમિક તપાસ કરી શકાય છે. જો ઘરેણું ચુંબક તરફ ખેંચાય અથવા ચોંટી જાય, તો તેમાં લોખંડ, નિકલ કે અન્ય ચુંબકીય ધાતુ હોવાની શક્યતા છે. જોકે, ઘરેણું ચુંબક તરફ આકર્ષાતું ન હોય તો પણ તે સંપૂર્ણ શુદ્ધ સોનું છે તેની ખાતરી થતી નથી.પાણીથી કરો તપાસ
સોનું અન્ય ઘણી ધાતુઓની સરખામણીમાં ભારે હોય છે. એક પારદર્શક ગ્લાસમાં પાણી ભરીને તેમાં ઘરેણું મૂકવાથી તેની હિલચાલનું નિરીક્ષણ કરી શકાય છે. સોનાનું ઘરેણું સામાન્ય રીતે પાણીમાં ડૂબીને તળિયે બેસે છે. જો તે તરતું હોય, તો તેમાં અન્ય હલકી સામગ્રી હોવાની શક્યતા તપાસી શકાય છે. જોકે, માત્ર પાણીના ટેસ્ટથી સોનાની શુદ્ધતા નક્કી કરી શકાતી નથી.વિનેગર ટેસ્ટ અંગે રાખો સાવચેતી
ઘરેણાં પર વિનેગરનાં થોડાં ટીપાં નાખીને રંગમાં ફેરફાર થાય છે કે નહીં તે જોવાની રીતનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે. પરંતુ આ પરીક્ષણ સોનાની શુદ્ધતા નક્કી કરવાની વિશ્વસનીય પદ્ધતિ નથી. ઘરેણાંમાં અન્ય ધાતુઓ, કોટિંગ અથવા રત્નો હોય તો તેના પરિણામો અલગ હોઈ શકે છે. તેથી વિનેગરનો ઉપયોગ કરીને મળેલા પરિણામના આધારે ઘરેણું અસલી કે નકલી હોવાનું નક્કી ન કરવું.ઘસીને તપાસવાની રીત
પરંપરાગત રીતે સોનાની તપાસ માટે કસોટી પથ્થરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ઘરેણાને પથ્થર પર હળવેથી ઘસીને બનેલી રેખાની તપાસ કરવામાં આવે છે. નિષ્ણાતો જરૂર મુજબ એસિડની મદદથી રેખામાં થતા ફેરફારોનું નિરીક્ષણ કરે છે. ઘરે કોઈપણ પ્લેટ કે સપાટી પર ઘરેણું ઘસવાથી તેની શુદ્ધતાની ખાતરી મળતી નથી. આવી રીતે ઘસવાથી ઘરેણાં પર સ્ક્રેચ અથવા નુકસાન પણ થઈ શકે છે. તેથી આ તપાસ જાતે કરવાને બદલે નિષ્ણાત પાસે કરાવવી વધુ યોગ્ય છે.
નિષ્ણાતો સોનાની શુદ્ધતા કેવી રીતે તપાસે છે?
સોનાની ચોક્કસ શુદ્ધતા જાણવા માટે નિષ્ણાતો આધુનિક મશીનો અને પ્રમાણિત પરીક્ષણ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરે છે.
XRF સ્પેક્ટ્રોમીટર ટેસ્ટ
XRF સ્પેક્ટ્રોમીટર દ્વારા સોનામાં રહેલી વિવિધ ધાતુઓનું પ્રમાણ તપાસવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિમાં એક્સ-રે કિરણોની મદદથી સોનાની રચનાનું વિશ્લેષણ થાય છે. સામાન્ય રીતે આ તપાસમાં ઘરેણાંને ઓગાળવાની જરૂર પડતી નથી અને તે ઝડપથી પરિણામ આપે છે.
એસિડ અને કસોટી પથ્થર ટેસ્ટ
આ સોનાની તપાસની પરંપરાગત પદ્ધતિ છે. તેમાં સોનાના ઘરેણાને કસોટી પથ્થર પર ઘસીને બનેલી રેખા પર યોગ્ય એસિડનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ રેખામાં થતા ફેરફારોના આધારે સોનાની શુદ્ધતાનો અંદાજ લગાવવામાં આવે છે.
ફાયર એસે ટેસ્ટ
ફાયર એસે સોનાની શુદ્ધતા માપવાની અત્યંત ચોકસાઈવાળી પ્રમાણિત પદ્ધતિ છે. તેમાં સોનાના નમૂનાને ઊંચા તાપમાને પ્રક્રિયા કરીને અન્ય ધાતુઓથી અલગ કરવામાં આવે છે અને બાકી રહેલા સોનાનું પ્રમાણ માપવામાં આવે છે. જોકે, આ પરીક્ષણ માટે ઘરેણાંનો નાનો નમૂનો લેવો પડી શકે છે.
સોનું ખરીદતી વખતે આ બાબતોનું ધ્યાન રાખો
BIS હોલમાર્ક અને HUID કોડ ધરાવતાં ઘરેણાં ખરીદો.
BIS Care એપમાં HUID કોડની વિગતો તપાસો.
ખરીદીનું પાકું બિલ અને રસીદ જરૂર મેળવો.
ઘરેણાંની શુદ્ધતા અને વજન બિલમાં સ્પષ્ટ લખાવડાવો.
માત્ર ઘરેલુ ટેસ્ટના આધારે સોનાની શુદ્ધતા નક્કી ન કરો.
શંકા હોય તો BIS માન્ય હોલમાર્કિંગ સેન્ટર પર તપાસ કરાવો.
